Sudan ordusu, ülkenin güneydoğusundaki Mavi Nil eyaletinde paramiliter Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF) ve Sudan Halk Kurtuluş Hareketi-Kuzey (SPLM-N) ittifakının kontrolündeki stratejik Kurmuk kentini geri aldı. Başkent Hartum'un yaklaşık 700 kilometre güneydoğusunda bulunan ve Mavi Nil eyaletinin başkenti Damazin'de binlerce kişi sokağa dökülerek zaferi kutladı. Ordu sözcüsü Tuğgeneral Nebil Abdullah, yaptığı açıklamada, operasyonun başarıyla tamamlandığını ve kentin tamamen kontrol altına alındığını duyurdu.
Gelişmenin arka planı: İç savaşta yeni cephe
Sudan'da Nisan 2023'te başlayan iç savaşta ordu ile RSF arasındaki çatışmalar, ülkeyi insani krizin eşiğine getirdi. Sudan ordusu, başlangıçta RSF'nin hızlı ilerleyişi karşısında zor durumda kalmış, ancak son haftalarda Hartum'un bazı bölgelerinde ve Mavi Nil'de ilerleme kaydetmişti. Kurmuk, RSF ve SPLM-N ittifakı için önemli bir lojistik üs ve cephane depolama alanıydı. Ayrıca, Güney Sudan sınırına yakın konumuyla kaçakçılık ve silah ticaretinde kritik bir noktaydı. Ordunun bu kenti geri alması, RSF'nin güneye doğru genişleme planlarını sekteye uğrattı. Yerel kaynaklar, çatışmalarda en az 50 RSF milisinin öldürüldüğünü, çok sayıda aracın imha edildiğini bildirdi.
Mavi Nil eyaleti, Sudan'ın etnik çeşitliliğin en yoğun olduğu bölgelerinden biri. Func, Berte, Hamac ve diğer kabilelere ev sahipliği yapan eyalet, aynı zamanda SPLM-N'nin uzun süredir faaliyet gösterdiği bir alan. SPLM-N, Güney Sudan'ın bağımsızlığından sonra Sudan'da kalan ve kuzeydeki iktidar paylaşımı anlaşmazlıkları nedeniyle silahlı mücadeleye devam eden bir isyancı grup. RSF ile ittifakı, savaşın ilk aylarında şaşkınlık yaratmış, ancak her iki grubun da ortak düşmanı olan orduya karşı birleştiği anlaşılmıştı.
Bölgesel ve küresel boyut: Afrika Boynuzu'nda yeni denklem
Kurmuk'un geri alınması, bölgesel güç dengelerini etkileyecek potansiyele sahip. Sudan, Mısır, Etiyopya ve Güney Sudan arasında yer alan Mavi Nil, aynı zamanda Nil Nehri'nin ana kollarından biri. Etiyopya'nın inşa ettiği Büyük Etiyopya Rönesans Barajı (GERD) konusundaki anlaşmazlık, Sudan'ın iç savaşı nedeniyle arka planda kalmıştı. Ordunun bölgede kontrolü sağlaması, GERD müzakerelerinde Sudan'ın elini güçlendirebilir. Güney Sudan ise iç savaştan kaçan yüz binlerce mülteciye ev sahipliği yapıyor. Kurmuk'un düşmesi, mülteci akışını artırabilir.
Birleşmiş Milletler, çatışmalar nedeniyle Sudan'da 25 milyondan fazla insanın insani yardıma ihtiyaç duyduğunu, 10 milyon kişinin yerinden edildiğini açıkladı. Kurmuk'taki çatışmalar, sivillerin kaçışına neden olurken, kentin geri alınmasıyla bazı ailelerin evlerine dönmeye başladığı bildiriliyor. Uluslararası toplum, taraflara kalıcı ateşkes çağrısı yaparken, Suudi Arabistan ve ABD öncülüğündeki Cidde müzakereleri henüz sonuç vermedi. Bu zafer, ordunun müzakere masasında elini güçlendirebilir ancak savaşın sona ereceği anlamına gelmiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Sudan ile tarihi bağlara sahip ve iki ülke arasında ekonomik iş birliği anlaşmaları bulunuyor. Türk şirketleri, özellikle inşaat ve tarım sektörlerinde Sudan'da faaliyet gösteriyor. Sudan'daki istikrarsızlık, Türkiye'nin Kızıldeniz'deki ticaret yollarını ve Afrika açılımı politikasını olumsuz etkiliyor. Ordu'nun Kurmuk'taki zaferi, Hartum yönetiminin ülkenin güneyinde kontrolü yeniden tesis etme çabalarının bir parçası. Türkiye, Sudan'da barış ve istikrarın sağlanmasını destekliyor; ancak iç savaşın bölgesel yansımaları, özellikle Etiyopya ve Mısır ile ilişkilerde yeni kırılganlıklar yaratabilir. Ankara'nın, çatışmanın tırmanmaması ve insani krizin derinleşmemesi için diplomatik girişimleri artırması bekleniyor.
