Birleşmiş Milletler (BM), Sudan'da bu yılın ilk beş ayında düzenlenen insansız hava aracı (İHA) saldırılarında 1000'den fazla kişinin hayatını kaybettiğini duyurdu. BM'nin yayımladığı raporda, ölümlerin büyük bölümünün Hartum, Darfur ve Kordofan bölgelerinde meydana geldiği belirtildi. Saldırıların, ülkede Nisan 2023'ten bu yana devam eden iç savaşta taraflarca kullanılan İHA'lar nedeniyle arttığı vurgulandı. BM İnsan Hakları Ofisi, sivillerin hedef alındığı bu saldırıların savaş suçu teşkil edebileceğine dikkat çekti.
Gelişmenin Arka Planı: Sudan'daki İç Savaş ve İHA Kullanımı
Sudan'da Nisan 2023'te ordu ile paramiliter Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF) arasında başlayan çatışmalar, kısa sürede ülke geneline yayılmıştı. Her iki taraf da savaşta insansız hava araçlarını yoğun şekilde kullanıyor. Özellikle RSF'nin ticari İHA'ları patlayıcılarla donatarak kullandığı, ordunun ise daha gelişmiş askeri İHA'lara sahip olduğu belirtiliyor. BM raporuna göre, 1 Ocak - 31 Mayıs 2024 tarihleri arasında 1080 sivil İHA saldırılarında hayatını kaybetti. Ölenler arasında çok sayıda kadın ve çocuk bulunuyor. Raporda ayrıca 100'den fazla sivilin yaralandığı, bazı saldırıların pazar yerleri, hastaneler ve okul gibi sivil alanları hedef aldığı ifade ediliyor.
BM, saldırıların sorumlularının tespit edilmesi için bağımsız bir soruşturma çağrısında bulundu. Ancak Sudan hükümeti ve RSF, İHA saldırıları konusunda birbirlerini suçluyor. Sudan Silahlı Kuvvetleri, RSF'nin İHA saldırılarında çok sayıda sivilin öldüğünü, kendilerinin ise yalnızca askeri hedefleri vurduğunu öne sürüyor. RSF ise ordunun hava saldırılarında sivil kayıplara yol açtığını iddia ediyor. Bağımsız gözlemciler, her iki tarafın da sivilleri hedef aldığına dair kanıtlar olduğunu belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Sudan Krizinin Yansımaları
Sudan'daki çatışmaların bölgesel boyutu giderek büyüyor. Komşu ülkeler Çad, Güney Sudan, Etiyopya ve Mısır, savaştan kaçan mülteci akınıyla karşı karşıya. BM Mülteciler Yüksek Komiserliği, bugüne kadar 10 milyondan fazla kişinin yerinden edildiğini açıkladı. İHA saldırılarının artmasıyla insani kriz derinleşiyor. Birleşmiş Milletler, Sudan'da 25 milyon kişinin insani yardıma ihtiyaç duyduğunu, 5 milyon kişinin ise kıtlık riskiyle karşı karşıya olduğunu belirtiyor.
Uluslararası toplum, çatışmaların sona erdirilmesi için diplomatik girişimlerde bulunsa da somut bir ilerleme sağlanamadı. Suudi Arabistan ve ABD'nin arabuluculuğunda yürütülen barış görüşmeleri tarafların uzlaşmaz tutumları nedeniyle askıda. BM Güvenlik Konseyi, Sudan'a yönelik silah ambargosu ve yaptırım kararlarını görüşüyor ancak Rusya ve Çin'in muhalefeti nedeniyle karar alınamıyor. İHA saldırılarındaki artış, uluslararası hukukun ihlal edildiği yönünde endişeleri artırıyor. İnsan hakları örgütleri, her iki tarafı da savaş suçları işlemekle suçluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Sudan'daki çatışmalar, Türkiye'nin Afrika Boynuzu ve Kızıldeniz’deki stratejik çıkarlarını doğrudan etkiliyor. Türkiye, Sudan'da askeri üsse sahip olup, iki ülke arasında savunma sanayii iş birliği bulunuyor. İHA saldırılarının yoğunlaşması, Türkiye'nin bölgedeki askeri varlığını ve insani yardım operasyonlarını riske atabilir. Ayrıca Sudan'daki istikrarsızlık, Kızıldeniz'deki deniz ticaretini tehdit ederek Türkiye'nin bölge ticaretine zarar verebilir. Türkiye, taraflar arasında arabuluculuk yaparak krizin çözümüne katkı sunabilir. Ancak mevcut durumda, Türkiye'nin daha aktif bir rol üstlenmesi bekleniyor.
