Sudan'da yıllardır süren iç savaş, Birleşmiş Milletler'in en üst düzeyinde yeniden gündeme taşındı. Trump yönetiminin Afrika Özel Temsilcisi ve Sudan dosyasının kilit ismi Massad Boulos, BM Güvenlik Konseyi'nde yaptığı konuşmada uluslararası topluma çarpıcı bir uyarıda bulundu: “Yaklaşık 500 bin nüfuslu El Obeid şehrinin bir başka El Faşer katliamına dönüşmesine seyirci kalamayız.” Bu ifadeler, Sudan'da sivillerin maruz kaldığı vahşetin boyutlarını bir kez daha gözler önüne serdi.
Gelişmenin arka planı
Sudan'da Nisan 2023'ten bu yana ülkenin egemenlik konseyindeki iki ana güç arasında şiddetli çatışmalar yaşanıyor. Sudan Silahlı Kuvvetleri (SAF) ile Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF) arasındaki güç mücadelesi, başkent Hartum başta olmak üzere birçok kenti savaş alanına çevirdi. Darfur bölgesindeki El Faşer, bu çatışmaların en kanlı örneklerinden biri olarak tarihe geçti; yüzlerce sivil hayatını kaybetti, binlercesi yerinden edildi. Şimdi ise gözler, Hartum'un yaklaşık 350 kilometre güneyindeki El Obeid kentine çevrilmiş durumda. Stratejik konumu ve lojistik önemiyle bilinen El Obeid, taraflar arasında yoğun çatışmalara sahne oluyor. Boulos'un BM'deki konuşması, bu kentin de benzer bir akıbete uğrama riskini vurguluyor.
BM verilerine göre, Sudan'da iç savaşın başlangıcından bu yana 8 milyondan fazla kişi yerinden edildi. Ülke, dünyanın en büyük insani krizlerinden birini yaşıyor. Açlık, salgın hastalıklar ve insan hakları ihlalleri giderek yaygınlaşıyor. ABD, Sudan'da barışı sağlamak için diplomatik girişimlerini artırmış olsa da, Cidde görüşmeleri ve diğer arabuluculuk çabaları henüz kalıcı bir ateşkesle sonuçlanmadı.
Bölgesel ve küresel boyut
Sudan'daki kriz, sadece ülke sınırları içinde kalmıyor. Komşu ülkeler olan Mısır, Libya, Çad, Orta Afrika Cumhuriyeti, Etiyopya ve Güney Sudan, çatışmalardan doğrudan etkileniyor. Milyonlarca mülteci komşu ülkelere akın ederken, bölge istikrarı tehdit altında. Ayrıca, Sudan'ın Kızıldeniz kıyısı ve stratejik konumu, küresel güçlerin de ilgisini çekiyor. ABD, Rusya ve Körfez ülkeleri, Sudan'da nüfuz mücadelesi veriyor. Özellikle Rusya'nın paralı asker grubu Wagner'in RSF'ye destek verdiği iddiaları, çatışmayı uluslararası bir boyuta taşıyor. ABD'nin bu krizdeki rolü, sadece insani yardım değil, aynı zamanda jeopolitik çıkarları da içeriyor. Boulos'un BM'deki açıklamaları, Washington'un Sudan'da daha aktif bir rol oynama niyetinde olduğunu gösteriyor. Ancak uzmanlar, ABD'nin Irak ve Afganistan deneyimleri nedeniyle askeri müdahaleden kaçındığını, ancak diplomatik ve ekonomik baskıyı artırdığını belirtiyor.
BM Güvenlik Konseyi'ndeki görüşmelerde, ateşkes çağrıları ve insani yardım koridorlarının açılması talepleri ön plana çıkıyor. Ancak Çin ve Rusya'nın Sudan'daki çıkarları, kararların alınmasını zorlaştırıyor. Bu durum, uluslararası toplumun Sudan krizine müdahale kapasitesini sınırlıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Sudan krizi, Türkiye'nin Afrika Boynuzu ve Kızıldeniz stratejisi açısından kritik önem taşıyor. Türkiye, Sudan'da ekonomik yatırımları ve askeri işbirlikleri bulunan bir ülke olarak, çatışmanın yayılmasından endişe duyuyor. Krizin büyümesi, Türkiye'nin bölgedeki nüfuzunu ve yatırımlarını tehdit edebileceği gibi, Kızıldeniz'deki deniz güvenliğini de olumsuz etkileyebilir. Türkiye, bugüne kadar iki tarafa da silah satışını durdurarak tarafsız bir arabulucu rolü üstlenmeye çalışsa da, çatışmanın tırmanması Ankara'nın diplomatik girişimlerini daha da önemli hale getiriyor. Ayrıca, Sudan'daki istikrarsızlık, Türkiye'ye yönelik düzensiz göçü artırabileceği gibi, bölgesel terör gruplarının da güçlenmesine zemin hazırlayabilir. Türkiye, Sudan'da kalıcı barış için uluslararası çabalara destek verirken, kendi ulusal çıkarlarını korumak adına proaktif bir diplomasi yürütmek durumundadır.
