İsveç'in başkenti Stockholm'de, 14 Ekim 2023'te düzenlenen geniş katılımlı bir gösteride binlerce kişi, İsrail'in Filistin toprakları ve Lübnan'a yönelik askeri operasyonlarını protesto etti. Göstericiler, İsrail'in Gazze Şeridi'ndeki saldırılarının yanı sıra Lübnan'ın güneyine yönelik hava bombardımanlarını kınarken, İsveç hükümetine İsrail'e silah satışının derhal durdurulması çağrısında bulundu. Polis kaynaklarına göre, gösteriye yaklaşık 15 bin kişi katıldı ve olaysız bir şekilde sona erdi.
Gösterinin Arka Planı: İsrail-Filistin Çatışması ve Bölgesel Yansımaları
İsrail'in 7 Ekim'de başlayan ve özellikle Gazze Şeridi'ni hedef alan askeri operasyonları, Uluslararası Adalet Divanı'nda 'soykırım' suçlamalarına yol açmıştı. Çatışmaların Lübnan sınırına sıçramasıyla birlikte, İsrail güçleri Hizbullah mevzilerine yönelik hava saldırılarını yoğunlaştırdı. Birleşmiş Milletler verilerine göre, sadece Ekim ayı içinde Gazze'de 8 binden fazla sivil hayatını kaybetti; Lübnan'da ise 200'ü aşkın kişi öldü. Stockholm'deki gösteri, bu tabloya karşı Avrupa'da yükselen kamuoyu tepkisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Gösteriye Filistin Dayanışma Ağı, İsveç Barış ve İnsan Hakları Dernekleri ile bazı siyasi partiler destek verdi. Konuşmacılar, İsveç'in İsrail'e yıllık ortalama 30 milyon dolar değerinde silah ve savunma ekipmanı sattığını hatırlatarak, bu ticaretin 'savaş suçlarına ortak olmak' anlamına geldiğini savundu. Göstericiler, ellerinde 'Silahları Durdurun', 'Gazze'ye Özgürlük' ve 'Soykırıma Hayır' yazılı dövizler taşıdı.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Avrupa'da Artan Tepkiler
Stockholm'deki protesto, Batı Avrupa'da İsrail politikalarına karşı yükselen hoşnutsuzluğun bir örneği. Londra, Paris, Berlin ve Madrid'de de benzer gösteriler düzenlendi. Ancak İsveç, İsrail'e silah satışı konusunda en fazla eleştiri alan ülkelerden biri. İsveç Dışişleri Bakanı Tobias Billström, daha önce yaptığı açıklamada, silah satışlarının ulusal çıkarlar ve savunma sanayii istihdamı gerekçesiyle sürdüğünü belirtmişti. Oysa kamuoyu yoklamaları, İsveç halkının yüzde 65'inin İsrail'e silah satışının durdurulmasından yana olduğunu gösteriyor.
Protesto, İsveç'in NATO üyeliği sürecinde Türkiye ile yaşadığı gerginliklerin gölgesinde gerçekleşti. Gösteri düzenleyicileri, Türkiye'nin Gazze konusundaki tutumuna da atıfta bulunarak, 'Türkiye gibi Müslüman çoğunluklu ülkelerin yanında Batı'dan da ses yükselmeli' mesajı verdi. Bu durum, İsveç'teki gösteriyi uluslararası kamuoyu nezdinde daha anlamlı kıldı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İsrail'in Filistin ve Lübnan'daki operasyonlarını en sert eleştiren ülkelerden biri. Stockholm'deki protesto, Türkiye'nin uluslararası platformlarda savunduğu 'İsrail'e silah ambargosu' çağrısına Avrupa'dan gelen bir destek olarak yorumlanabilir. Ancak Türkiye'nin kendisinin de İsrail'le ticari ilişkileri bulunuyor; 2022'de iki ülke arasındaki ticaret hacmi 7 milyar doları aştı. Bu durum, Türkiye'nin politik söylemi ile ekonomik gerçekleri arasında bir tezat oluşturuyor. Stockholm'deki gösteri, Türk kamuoyunda 'Batı'nın ikiyüzlülüğü' algısını güçlendirebilir ve Türkiye'nin Filistin davasına verdiği desteğin altını çizebilir. Öte yandan, İsveç'teki bu tür protestolar, Türkiye'nin NATO genişlemesi konusundaki endişelerini haklı çıkaracak bir zemin sunmuyor; aksine, İsveç'in uluslararası insancıl hukuka duyarlılığını gösteriyor. Bu da Türkiye-İsveç ilişkilerinde bir yumuşama potansiyeli barındırabilir.
