Birleşik Krallık hükümetinin 16 yaş altındaki çocuklara yönelik sosyal medya yasağı planları, engelli hakları savunucuları tarafından sert bir dille eleştiriliyor. Aktivisler, bu yasağın engelli çocuklar için "bir arkadaşlık can simidi" işlevi gören sosyal medya platformlarına erişimi keserek onları daha da yalnızlaştırabileceğini belirtiyor. Teknoloji bağımlılığı endişelerinden beslenen bu yasanın, aksine, engelli gençlerin benzer durumdaki akranları ve rol modelleriyle buluşmasını engelleyeceği kaydediliyor.
Yasağın hedefi: Çocukları korumak mı, dışlamak mı?
Birleşik Krallık hükümeti, geçtiğimiz haftalarda kamuoyuna duyurulan plan çerçevesinde, 16 yaş altındaki gençlerin sosyal medya hesaplarına erişimini ebeveyn iznine bağlamak veya tamamen yasaklamak istiyor. Yetkililer, bu adımın siber zorbalık, uygunsuz içerik ve teknoloji bağımlılığı gibi riskleri azaltmak için atıldığını ifade ediyor. Ancak engelli hakları örgütleri ve birçok sivil toplum kuruluşu, getirilecek kapsamlı bir yasağın engelli çocukların dijital dünyadaki sosyal bağlarını kopararak onları daha da kırılgan hale getireceğini savunuyor.
Disability Rights UK, Scope ve Leonard Cheshire gibi kuruluşlar, ortak bir bildiri yayımlayarak, "Sosyal medya, engelli gençler için sadece eğlence aracı değil; aynı zamanda kendileri gibi zorluklar yaşayan akranlarıyla iletişim kurmalarını, deneyim paylaşmalarını ve duygusal destek bulmalarını sağlayan hayati bir platformdur" dedi. Açıklamada ayrıca, yasağın özellikle otizm spektrumundaki gençler, nadir hastalıklarla mücadele eden çocuklar ve mobilite sorunu yaşayan bireyler için bir "can simidi" olan çevrimiçi toplulukları yok edeceği vurgulandı.
Küresel bir tartışma: Sosyal medya çocuklar için fırsat mı, risk mi?
Aslında bu tartışma yalnızca Birleşik Krallık'a özgü değil. Son yıllarda Fransa, Avustralya ve ABD'nin bazı eyaletleri de çocukları sosyal medyanın olumsuz etkilerinden korumak amacıyla benzer yasaklayıcı önlemler üzerinde çalışıyor. Örneğin Fransa, 15 yaş altı çocukların sosyal medya kullanımını ebeveyn iznine bağlayan bir yasa tasarısını geçtiğimiz yıl meclise sunmuştu. Avustralya'da ise hükümet, son olarak 16 yaş altına sosyal medya kullanımını tamamen yasaklayan bir yasa çıkardı.
Ancak uzmanlar, yasaklayıcı yaklaşımların aksine, kapsayıcı dijital okuryazarlık programlarının çocukları korumada daha etkili olduğunu belirtiyor. Oxford Üniversitesi'nden dijital sosyoloji profesörü Dr. Anna Czerska, konuyla ilgili yaptığı değerlendirmede, "Yasaklar, özellikle kırılgan grupların ihtiyaç duyduğu dijital alanları yok ederek iyi niyetli ama ters etki yaratabilir. Engelli çocuklar için sosyal medya, yalnızlığa karşı bir sığınak ve güçlenme aracıdır" ifadelerini kullandı.
BM Çocuk Hakları Komitesi de daha önceki bir raporunda, çocukların dijital haklarının korunmasının yasaklarla değil, güvenli çevrimiçi ortamlar yaratılarak sağlanması gerektiğine dikkat çekmişti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'deki bu tartışma, Türkiye'deki çocuk ve dijital politika çalışmaları açısından da önemli bir referans oluşturuyor. Türkiye'de de çocukların sosyal medya kullanımına yönelik sınırlamaların artırılması yönünde kamuoyunda zaman zaman talepler gündeme geliyor. Ancak engelli bireylerin bu platformlardan aldığı sosyal destek, akran dayanışması ve bilgiye erişim ihtiyacı, bu tür yasaklayıcı düzenlemelerin daha kapsayıcı tasarlanmasını zorunlu kılıyor. Türkiye'de de engelli çocuklar için çevrimiçi topluluklar, nadir hastalıklarla mücadele eden aileler için bilgi ağları ve pedagojik destek mekanizmaları mevcut. Bu nedenle, Ergenlik dönemindeki engelli gençlerin dijital becerilerini güçlendirecek, onları teknolojinin risklerine karşı bilinçlendirecek ancak sosyal bağlarını koparmayacak dengeli bir politika izlenmesi, hem Birleşik Krallık'taki hem de Türkiye'deki karar alıcılar için öncelikli olmalıdır.
