Somalili 27 yaşındaki Sadia Moalim Ali, hükümeti sosyal medyada eleştiren paylaşımları nedeniyle üç yıl hapis cezasına çarptırıldı. Ülkede geniş yankı uyandıran dava, ifade özgürlüğü ve yargı bağımsızlığı tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Karara eski devlet başkanları, başbakanlar ve uluslararası insan hakları örgütlerinden sert tepki geldi.
Gelişmenin arka planı
Sadia Moalim Ali, Mogadişu'da çekçek (rickshaw) sürücülüğü yapan genç bir kadın. Sosyal medyada hükümetin yolsuzluk ve güvenlik politikalarını eleştiren paylaşımları nedeniyle geçtiğimiz haftalarda gözaltına alındı. Somaliland bölgesi başkenti Hargeisa'daki bir mahkeme, Ali'yi "hükümete hakaret" ve "kamu düzenini bozma" suçlarından mahkum etti. Ali'nin avukatı, müvekkilinin ifade özgürlüğü kapsamında görüşlerini dile getirdiğini belirterek kararı temyize götüreceklerini açıkladı.
Dava, Somali'de sosyal medya kullanımına yönelik artan baskının bir örneği olarak değerlendiriliyor. Ülkede son yıllarda hükümeti eleştiren gazetecilere, aktivistlere ve sıradan vatandaşlara yönelik soruşturmalar ve davalar sıkça görülüyor. Uluslararası Af Örgütü ve Sınır Tanımayan Gazeteciler gibi kuruluşlar, Somali'de ifade özgürlüğünün tehdit altında olduğunu belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Somali'deki bu dava, Doğu Afrika'da artan dijital otoriteryanizm eğiliminin bir parçası olarak görülüyor. Etiyopya, Kenya ve Tanzanya gibi komşu ülkelerde de hükümetleri eleştiren sosyal medya kullanıcılarına yönelik yasal yaptırımlar uygulanıyor. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi, Somali'yi ifade özgürlüğü konusunda defalarca uyarmış olsa da hükümetin tutumunda değişiklik olmadı.
Eski Somali Devlet Başkanı Şeyh Şerif Ahmed, konuyla ilgili yaptığı açıklamada "Genç bir kadının eleştirel düşüncesi nedeniyle hapsedilmesi kabul edilemez. Bu, demokrasi ve insan haklarına vurulmuş bir darbedir" ifadelerini kullandı. Eski başbakanlardan Ömer Abdirashid Ali Sharmarke de kararı "utanç verici" olarak nitelendirdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Somali ile derin siyasi, ekonomik ve askeri ilişkilere sahip. Ankara, Mogadişu'da büyükelçilik, askeri üs ve kalkınma projeleriyle Somali'de önemli bir aktör. Bu dava, Türkiye'nin Somali'deki istikrar ve insan hakları söylemi açısından hassas bir konu. Türk hükümeti, ifade özgürlüğüne vurgu yapan bir dış politika izlerken, müttefiki bir ülkede yaşanan bu olay karşısında denge kurmak zorunda kalabilir. Ayrıca, Türkiye'de de sosyal medya paylaşımları nedeniyle açılan davalar gündemde olduğundan, bu dava Türk kamuoyunda da yankı bulabilir.
