Somali Devlet Başkanı Hasan Şeyh Mahmud, Etiyopya'nın Somali limanlarına erişebileceğini ancak bunun için resmi müzakere sürecini başlatması gerektiğini açıkladı. Mahmud, Etiyopya'nın henüz bu konuda Somali'ye gelmediğini belirtti. Açıklama, iki ülke arasında liman erişimi konusunda devam eden gerilimi yansıtıyor.
Liman Erişimi Krizi ve Arka Planı
Etiyopya, 1993'te Eritre'nin bağımsızlığını kazanmasıyla denize erişimini kaybetti. O tarihten bu yana, dış ticaretinin büyük bölümünü Cibuti limanları üzerinden gerçekleştiriyor. Ancak artan nüfusu ve ekonomik ihtiyaçları doğrultusunda alternatif liman arayışına girdi. 1 Ocak 2024'te Etiyopya, Somaliland ile bir mutabakat zaptı imzaladı. Bu anlaşma karşılığında Etiyopya, Somaliland'a bağımsızlık tanıma vaadinde bulunurken, Berbera limanına askeri ve ticari erişim hakkı elde edecekti. Somali hükümeti bu anlaşmayı derhal reddetti ve toprak bütünlüğüne aykırı olduğunu ilan etti. Somali, Somaliland'ı kendi topraklarının bir parçası olarak görüyor ve bu tür bir anlaşmanın uluslararası hukuka aykırı olduğunu savunuyor. Kriz, Afrika Boynuzu'nda yeni bir gerilim hattı oluşturdu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Etiyopya'nın liman arayışı, Kızıldeniz ve Aden Körfezi'ndeki jeopolitik rekabetle iç içe geçmiş durumda. Bölgede Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri, Çin ve ABD gibi aktörlerin askeri üsleri ve ekonomik çıkarları bulunuyor. Somali, Türkiye ile savunma işbirliği anlaşması imzalayarak donanma kapasitesini güçlendirme yoluna gitti. Ayrıca Somali, Etiyopya ile ikili görüşmelere başlamak için ön koşul olarak Somaliland anlaşmasından vazgeçilmesini istiyor. Etiyopya ise anlaşmayı savunmaya devam ediyor ve liman erişiminin kendi güvenliği için hayati olduğunu belirtiyor. Afrika Birliği ve IGAD gibi bölgesel örgütler arabuluculuk çabalarını sürdürüyor ancak somut bir ilerleme kaydedilemedi. Uluslararası toplum, tarafları diyaloga çağırıyor. Somali'nin tutumu, egemenlik haklarını koruma ve toprak bütünlüğünü vurgulama ekseninde şekilleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Somali ile 2017'de açılan askeri üssü ve son savunma anlaşmalarıyla stratejik ortaklığını derinleştirmiş durumda. Somali'nin liman erişimi konusundaki tutumu, Türkiye'nin bölgedeki nüfuzunu pekiştirme fırsatı sunuyor. Etiyopya ile Somali arasındaki gerilimde Türkiye'nin arabulucu rolü oynaması muhtemel. Ayrıca Berbera limanı ve çevresindeki rekabet, Türkiye'nin Kızıldeniz'deki ticaret yolları ve enerji güvenliği açısından takip edilmesi gereken bir gelişme. Türkiye'nin Somali'deki yatırımları ve askeri varlığı, bu krizde denge politikası izlemesini gerektiriyor.
