ABD Tarım Bakanlığı (USDA), 2025 mali yılında federal gıda yardımı programı SNAP’teki (Supplemental Nutrition Assistance Program) hatalı ödeme oranının yüzde 10,62 olarak gerçekleştiğini ve toplam hatalı ödemelerin 10 milyar doları aştığını duyurdu. Bu rakam, Başkan Donald Trump’ın kamu harcamalarında israfı azaltma ve verimliliği artırma vaatlerine rağmen, federal yardım sistemindeki yapısal sorunların devam ettiğini gösteriyor. USDA’nın yayımladığı verilere göre, hatalı ödemelerin büyük kısmı eksik veya hatalı belgelemeler ile yararlanıcıların gelir değişikliklerinin zamanında bildirilmemesinden kaynaklanıyor.
SNAP sistemindeki hata oranları ve Trump yönetiminin tasarruf hedefleri
SNAP, düşük gelirli Amerikalılara gıda satın almaları için elektronik kart üzerinden aylık yardım sağlayan, federal bütçeden finanse edilen bir program. 2024 mali yılında yaklaşık 42 milyon kişinin yararlandığı program, toplam 120 milyar dolarlık bütçesiyle ABD’nin en büyük beslenme yardımı programlarından biri. USDA’nın Perşembe günü açıkladığı Hatalı Ödeme Oranı (Error Rate) raporu, 2025 mali yılında hata oranının bir önceki yıla göre sınırlı bir düşüşle yüzde 10,84'ten yüzde 10,62'ye gerilediğini, ancak hala kabul edilebilir sınırların üzerinde olduğunu ortaya koydu. Hatalı ödemelerin 7,2 milyar doları fazla ödeme, 2,9 milyar doları ise eksik ödeme şeklinde gerçekleşti. Fazla ödemeler, federal bütçeden gereksiz yere fon çıkışına yol açarken, eksik ödemeler de yardıma muhtaç ailelerin mağduriyetine neden oluyor.
Trump yönetimi, Ocak 2025’teki ikinci döneminin başından itibaren federal harcamalarda verimliliği artırmak ve israfı azaltmak için kapsamlı bir reform paketi başlatmıştı. Bu kapsamda USDA’ya talimat vererek SNAP ve diğer yardım programlarında hata oranlarının üç yıl içinde yüzde 5’in altına düşürülmesini hedeflemişti. Ancak son veriler, hedefe ulaşmak için daha agresif adımlar atılması gerektiğini gösteriyor. Uzmanlara göre, hata oranlarının yüksek olmasının başlıca nedenleri; eyaletler arasındaki uygulama farklılıkları, yararlanıcıların gelir ve hane halkı durumundaki değişiklikleri geç bildirmesi ve bazı eyaletlerdeki yetersiz denetim mekanizmaları. USDA, hata oranlarını düşürmek için teknoloji yatırımlarına, veri paylaşımına ve eyaletlerle ortak eğitim programlarına hız verdiğini açıkladı.
Küresel boyut: Gıda yardımı sistemleri ve bütçe disiplini
SNAP’teki hatalı ödemeler, sadece ABD için değil, benzer sosyal yardım sistemlerine sahip diğer ülkeler için de önemli dersler barındırıyor. Küresel ölçekte, gıda yardımı programları hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde bütçelerin önemli bir kısmını oluşturuyor. Örneğin Avrupa Birliği ülkelerinde sosyal yardım harcamaları GSYH’nin ortalama yüzde 20’sine ulaşırken, bu programlardaki hata oranlarının yüzde 3-8 arasında değiştiği tahmin ediliyor. ABD’deki yüzde 10,62’lik oran, gelişmiş ülkeler arasında en yükseklerden biri. Bu durum, özellikle büyük nüfuslu ve federal yapılı ülkelerde sosyal yardımların etkin yönetiminin ne kadar karmaşık olduğunu gösteriyor. Ayrıca, yapay zeka ve büyük veri analizi gibi teknolojilerin yardım programlarında kullanımı, hata oranlarını düşürmede potansiyel bir çözüm olarak öne çıkıyor. Ancak bu teknolojilerin maliyeti ve veri gizliliği endişeleri, uygulamayı zorlaştırabiliyor.
Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası, sosyal yardım programlarında hedefleme hatalarının azaltılmasının, mali sürdürülebilirlik ve yoksullukla mücadele açısından kritik olduğunu vurguluyor. SNAP’teki sorun, ABD’nin federal bütçe açığının 1,8 trilyon dolara yaklaştığı bir dönemde, kamu kaynaklarının etkin kullanımının önemini bir kez daha hatırlatıyor. Trump yönetiminin bu konuda başarılı olması, sadece iç politikada değil, ABD’nin uluslararası kredibilitesi ve mali disiplini açısından da belirleyici olacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı aracılığıyla yürüttüğü sosyal yardım programlarında benzer hedefleme ve denetim sorunlarıyla karşılaşabiliyor. Türkiye’deki gıda yardımları ve sosyal destekler, SNAP benzeri bir modelle değil, daha çok nakdi ve ayni yardım şeklinde dağıtılıyor. ABD’deki SNAP hata oranlarının yüksekliği, Türkiye’nin kendi sistemlerinde teknoloji kullanımı ve eyalet/bölge bazlı uygulama farklılıklarını minimize etme konusunda önemli bir uyarı niteliği taşıyor. Ayrıca, Trump yönetiminin tasarruf politikaları, Türkiye’nin de kamu harcamalarında verimlilik arayışına benzer çabalarını akla getiriyor. Bu gelişme, dolaylı olarak sosyal yardım sistemlerinin şeffaflığı ve hesap verebilirliğinin küresel bir mesele olduğunu ortaya koyuyor. Türkiye’nin kendi sosyal yardım ağını güçlendirirken, veri paylaşımı ve dijital denetim mekanizmalarını geliştirmesi, olası hata oranlarını düşürmede kritik rol oynayabilir.
