İsrail Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, Batı Şeria'da yerleşimci şiddetinin büyük bir artış gösterdiği bir dönemde, İsrail hükümetinin 13 yeni yerleşim karakolunu onaylamasının ardından bir 'yerleşim devrimi' ilan etti. Smotrich, bu adımın İsrail'in Batı Şeria üzerindeki kontrolünü kalıcılaştırmak için bir dönüm noktası olduğunu belirtti. Yeni onaylanan karakollar, mevcut yerleşimlerin genişletilmesiyle birlikte, Filistin topraklarının parçalanmasını daha da derinleştirecek bir hamle olarak değerlendiriliyor. Bu gelişme, uluslararası toplumun İsrail'in yerleşim politikalarına yönelik eleştirilerinin yoğunlaştığı bir dönemde yaşandı. ABD ve Avrupa Birliği, yerleşim faaliyetlerinin uluslararası hukuka aykırı olduğunu ve iki devletli çözümü baltaladığını defalarca vurgulamıştı.
Gelişmenin arka planı
Smotrich'in 'devrim' olarak nitelendirdiği bu adım, aslında aşırı sağcı koalisyon hükümetinin Batı Şeria'yı ilhak etme yönündeki uzun vadeli hedefinin bir parçası. İsrail hükümeti, savaş kabinesinin kararının ardından yerleşimci saldırılarına misilleme olarak yeni karakolların kurulmasına onay verdi. Ancak eleştirmenler, bunun aslında bir bahane olduğunu ve yerleşimlerin sistematik olarak genişletildiğini belirtiyor. Smotrich, Dini Siyonizm partisinin lideri olarak, Batı Şeria'yı 'İsrail'in ayrılmaz bir parçası' olarak görüyor ve bu bölgede Yahudi egemenliğini sağlamak için çalışıyor.
Yerleşimci şiddeti son dönemde tırmanış gösteriyor. Filistin Sağlık Bakanlığı verilerine göre, yalnızca 2023 yılının ilk aylarında Batı Şeria'da 100'den fazla Filistinli İsrail askerleri ve yerleşimciler tarafından öldürüldü. Bu, 2005'ten bu yana en yüksek sayı. Yerleşimcilerin Filistin köylerine, zeytinliklere ve tarım arazilerine yönelik saldırıları, uluslararası insan hakları örgütleri tarafından savaş suçu olarak nitelendiriliyor. İsrail hükümeti ise bu şiddeti kınamak yerine, yerleşimcileri kollama ve yeni karakollar kurarak tepki veriyor. Bu durum, iki devletli çözümün uygulanabilirliğini giderek daha imkansız hale getiriyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Yerleşimlerin genişlemesi, sadece Filistin-İsrail çatışmasının değil, aynı zamanda bölgesel istikrarın da önündeki en büyük engellerden biri. BM Güvenlik Konseyi'nin 2334 sayılı kararı, Batı Şeria'daki yerleşimleri 'uluslararası hukukun bariz ihlali' olarak tanımlıyor. Ancak İsrail, bu kararı tanımadığı gibi, ABD yönetiminin de desteğiyle (Trump döneminde Kudüs'ü İsrail'in başkenti olarak tanıma) yerleşimleri genişletmeye devam ediyor. Arap Birliği ve İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT), bu hamleleri kınasa da, somut bir yaptırım uygulayamıyor. Bu durum, bölgede Arap devletlerinin Filistin davasına olan desteğini zayıflatırken, İran ve müttefiki silahlı grupların 'direniş' söylemini güçlendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İsrail'in Batı Şeria'daki yerleşim faaliyetlerini defalarca kınamış ve uluslararası hukuka aykırı olduğunu vurgulamıştır. Ankara, iki devletli çözümü savunmakta ve Doğu Kudüs'ü Filistin Devleti'nin başkenti olarak tanımaktadır. Son dönemde Türkiye-İsrail ilişkileri normalleşme sürecine girse de, yerleşimlerin genişlemesi bu süreci olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Filistin yönetimiyle yakın ilişkileri ve Gazze'deki insani yardım çabaları, bu tür hamleler karşısında Ankara'nın daha güçlü bir diplomatik tepki vermesini gerektirebilir. Bölgesel düzeyde, yerleşimlerin genişlemesi, yeni bir çatışma dalgasını tetikleyerek Türkiye'nin güney sınırında istikrarsızlık yaratma potansiyeli taşımaktadır.
