ABD Başkanı Donald Trump, ülkenin en prestijli kültür kurumlarından Smithsonian Enstitüsü'nü hedef alan bir başkanlık kararnamesi hazırlığında. Kararname, müzenin sergilerinde 'vatanseverlik' vurgusunu artırmayı ve 'bölücü' olarak nitelendirilen içerikleri kaldırmayı amaçlıyor. Bu adım, bir başkanın doğrudan bir müzeye müdahalesi açısından nadir görülen bir durum olsa da, son yıllarda ABD'de kültür kurumlarının giderek siyasi tartışmaların odağı haline geldiği bir dönemde atılıyor. Smithsonian Enstitüsü, 19 müze ve galeri ile 21 kütüphaneden oluşan dev bir yapı; ancak bu yapının kendisi de, içerdiği tarih anlatıları ve sergi politikaları nedeniyle zaten tartışmalı bir konumda.
Smithsonian'ın Siyasi Hedef Tahtasına Oturması
Trump yönetimi, Smithsonian'ın özellikle Amerikan tarihini ele alan sergilerinde 'aşırı sol' bir perspektif benimsediğini iddia ediyor. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamalarda, müzenin 'Amerikan başarılarını küçümseyen' ve 'ülkeyi bölen' içeriklere yer verdiği öne sürülüyor. Bu kapsamda, 1619 Projesi gibi kölelik ve ırkçılık temalı sergilerin yeniden düzenlenmesi, hatta tamamen kaldırılması gündemde. Smithsonian yönetimi ise henüz resmi bir yanıt vermemiş olsa da, iç kaynaklar müzenin akademik özerkliğini korumakta kararlı olduğunu belirtiyor. Ancak federal bütçeden önemli ölçüde fon alan kurumun, Başkan'ın baskısına ne kadar dayanabileceği merak konusu.
Kararname taslağında ayrıca, Smithsonian'ın Amerikan Devrimi, İç Savaş ve Soğuk Savaş dönemlerine ilişkin sergilerinde 'geleneksel Amerikan değerlerini' yansıtmayan her türlü materyalin kaldırılması hedefleniyor. Bu durum, tarihçiler arasında büyük tepki çekiyor. Pek çok akademisyen, bu tür bir müdahaleyi 'tarihin sansürlenmesi' olarak nitelendiriyor. Öte yandan, Trump'ın tabanı ve muhafazakar çevreler, Smithsonian'ın uzun süredir 'liberal bir ajanda' ile yönetildiği eleştirisini yapıyor. Son yıllarda müze, Kadın Tarihi Ayı, Siyah Tarih Ayı ve Yerli Amerikan tarihi gibi konulara ağırlık vermesi nedeniyle muhafazakarların hedefindeydi.
Kültür Savaşının Küresel Yansımaları
Smithsonian'a yönelik bu hamle, ABD'deki 'kültür savaşları'nın yeni bir cephesi olarak değerlendiriliyor. Daha önce de Trump yönetimi, 1776 Komisyonu gibi girişimlerle okullarda 'vatansever eğitim' anlayışını benimsetmeye çalışmıştı. Smithsonian'ın bu yeni hedef haline gelmesi, müzelerin siyasi mücadeledeki rolünü gösteriyor. Dünyanın en büyük müze kompleksi olan Smithsonian, yılda 30 milyondan fazla ziyaretçi çekiyor. Kurumun sergileri yalnızca ABD'de değil, uluslararası alanda da Amerikan tarihi ve kültürü anlatısının şekillenmesinde önemli bir rol oynuyor. Bu nedenle, buradaki bir değişikliğin domino etkisi yaratması olası.
Avrupa ve diğer bölgelerdeki müzeler, benzer baskılarla karşılaşmamak için gelişmeleri dikkatle izliyor. Özellikle sömürgecilik tarihi, kölelik ve ırkçılık gibi hassas konularda sergi düzenleyen müzeler, Trump yönetiminin bu adımının kendilerine de örnek teşkil etmesinden endişeli. Zira dünya genelinde popülist liderler, ulusal kimlik inşasında müzeleri araç olarak kullanma eğiliminde. Polonya, Macaristan ve Brezilya gibi ülkelerde de benzer müdahaleler yaşanmıştı. Bu bağlamda, Smithsonian kararnamesi, kültürel mirasın siyasallaşması sürecinin bir parçası olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, kendi kültür kurumlarının benzer bir siyasi baskıya maruz kalma potansiyeli açısından bu gelişmeyi not etmelidir. ABD'de müzelere yönelik bu müdahale, küresel ölçekte kültürel hafızanın korunması ve akademik özerklik konularındaki hassasiyeti artırmaktadır. Türkiye'nin, özellikle Avrupa Konseyi ve UNESCO bünyesinde kültürel mirasın korunmasına yönelik standartların uygulanmasında aktif rol alması, benzer baskılara karşı uluslararası bir dayanışma ağı oluşturmasına katkı sağlayabilir. Ayrıca, bu tür politikaların bölgesel istikrarsızlık yaratma potansiyeli göz önüne alınarak, Türk diplomatik misyonlarının Amerikan kültür politikalarındaki değişimleri izlemesi faydalı olacaktır.
