Sırbistan'da 17 Aralık'ta yapılan genel seçimler, Avrupa genelinde yükselen sağın durdurulamaz olduğu yönündeki yaygın algıya meydan okuyor. Uzun süredir iktidarda olan milliyetçi popülistler, özellikle Doğu Avrupa'da, seçmenlerin alternatif arayışına girdiği bir dönemde beklenmedik kayıplar yaşıyor. Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić'in liderliğindeki Sırp İlerleme Partisi (SNS), seçimleri kazanmış görünse de, muhalefetin oylarını artırması ve özellikle başkent Belgrad'da yerel yönetimi kaybetmesi, milliyetçi popülist dalganın kırılganlığını gözler önüne seriyor.
Seçim Sonuçları ve Siyasi Dinamikler
Resmi olmayan sonuçlara göre, Vučić'in SNS partisi oyların yaklaşık yüzde 46'sını alarak birinci sırada yer aldı. Ancak bu sonuç, partinin önceki seçimlere kıyasla önemli bir düşüş yaşadığını gösteriyor. Muhalefet partileri, özellikle "Srbija Protiv Nasilja" (Şiddete Karşı Sırbistan) koalisyonu, oylarını artırarak yüzde 23 civarında oy aldı. Seçim sonuçları, Sırbistan'da siyasi dengelerin değişmeye başladığını ve seçmenin otoriter eğilimlere karşı duyarlılığının arttığını gösteriyor. Belgrad'da muhalefetin kazanması, iktidarın kentsel alanlarda desteğini yitirdiğinin işareti olarak yorumlanıyor.
Seçim kampanyası, ekonomik sorunlar, yolsuzluk iddiaları ve hukukun üstünlüğü konuları etrafında şekillendi. Muhalefet, iktidarın medya üzerindeki baskısını ve seçim sürecindeki usulsüzlükleri sık sık gündeme getirdi. Uluslararası gözlemciler de seçimlerde bazı düzensizliklere dikkat çekti. Ancak Vučić, seçim sonuçlarını "açık bir zafer" olarak nitelendirerek meşruiyetini korumaya çalıştı.
Bu sonuçlar, Sırbistan'ın AB üyelik süreci ve Kosova ile ilişkiler gibi hassas konularda da belirsizlik yaratabilir. Vučić, hem AB hem de Rusya ile dengeli ilişkiler yürütmeye çalışırken, muhalefetin güçlenmesi bu dengeyi etkileyebilir.
Doğu Avrupa'da Milliyetçi Popülizmin Geleceği
Sırbistan'daki seçim sonuçları, Doğu Avrupa'da milliyetçi popülist hareketlerin karşı karşıya olduğu zorlukların bir yansıması. Polonya'da Ekim 2023 seçimlerinde Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) iktidarı kaybetti; Macaristan'da ise Viktor Orbán uzun süredir iktidarda olmasına rağmen, muhalefet ve sivil toplum üzerindeki baskı artıyor. Bu ülkelerde, ekonomik zorluklar, yolsuzluk algısı ve demokratik gerileme, seçmenlerin alternatif arayışını hızlandırıyor.
Batı Avrupa'da ise sağ popülist partiler yükselişini sürdürüyor; Fransa'da Ulusal Toplanma (RN), Almanya'da AfD ve İtalya'da Meloni hükümeti gibi örnekler, milliyetçi dalganın gücünü koruduğunu gösteriyor. Ancak Doğu Avrupa'da, uzun süreli iktidarların yarattığı yorgunluk ve demokratik talepler, popülist liderleri zorluyor. Sırbistan örneği, bu eğilimin bir parçası olarak görülebilir.
Uzmanlar, milliyetçi popülistlerin ekonomik vaatlerini yerine getirememesi ve otoriter eğilimlerinin seçmen nezdinde tepki yaratmasının, bu gerilemede etkili olduğunu belirtiyor. Ayrıca, genç seçmenlerin demokratik değerlere daha fazla önem vermesi ve Avrupa Birliği'nin hukukun üstünlüğü konusundaki baskıları da bu süreci etkiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Sırbistan'daki seçim sonuçları, Türkiye'nin Balkanlar politikası açısından yakından takip edilmesi gereken bir gelişme. Türkiye, Sırbistan ile son yıllarda ekonomik ve siyasi ilişkilerini geliştirmiş, özellikle Vučić ile güçlü bağlar kurmuştu. Ancak muhalefetin güçlenmesi, Sırbistan'ın AB ve Batı yönelimini artırabilir ve bu da Türkiye'nin bölgedeki etkisini sınırlayabilir. Ayrıca, Sırbistan'ın Kosova ile ilişkileri ve Boşnak azınlığın durumu, Türkiye'nin hassasiyetleri arasında. Seçim sonrası Sırbistan'ın iç siyasetindeki istikrarsızlık, bölgesel ekonomik işbirliklerini ve yatırımları da etkileyebilir. Türkiye, Balkanlar'da dengeli bir politika izlemeye devam ederken, Sırbistan'daki siyasi değişimi dikkatle izlemeli.
