Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'te düzenlenen Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) zirvesi öncesinde Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin bir araya geldi. İki liderin görüşmesinde ikili ilişkilerin yanı sıra bölgesel güvenlik ve ekonomik işbirliği konularının ele alındığı bildirildi. Görüşme, ŞİÖ'nün kuruluşunun 25. yıl dönümüne denk gelen zirve öncesinde gerçekleşmesi nedeniyle ayrı bir önem taşıyor.
Zirvede Öne Çıkan Başlıklar
Zirveye ev sahipliği yapan Kırgızistan, ŞİÖ'nün genişlemesi ve bölgesel istikrar konularını gündeme taşımayı hedefliyor. Zirveye katılan devlet başkanları arasında İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da yer aldı. Pezeşkiyan, zirve marjında Hindistan Başbakanı Narendra Modi ile ikili bir görüşme gerçekleştirdi. Bu görüşmede iki ülke arasındaki ticari ilişkilerin geliştirilmesi ve bölgesel altyapı projelerinde işbirliği konularının masaya yatırıldığı öğrenildi.
ŞİÖ, Çin ve Rusya'nın öncülüğünde 2001 yılında kurulan ve Avrasya'nın önemli güvenlik ve işbirliği platformlarından biri olarak kabul ediliyor. Örgütün üye ülkeleri arasında Hindistan, Pakistan, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Özbekistan da bulunuyor. Son yıllarda İran'ın da tam üyeliğiyle birlikte örgütün küresel etkisi artmış durumda.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Zirve, Batı'nın yaptırımları altındaki Rusya ile ekonomik büyümesini sürdüren Çin arasındaki yakınlaşmanın bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. İki ülke, Ukrayna savaşı sonrası Batı ile aralarındaki gerilimlerin ardından enerji, ticaret ve güvenlik alanlarında işbirliğini derinleştiriyor. Bu durum, ŞİÖ'yü Batı odaklı kuruluşlara alternatif bir platform olarak öne çıkarıyor.
Uzmanlar, ŞİÖ'nün genişlemesiyle birlikte Orta Asya'da nüfuz mücadelesinin yoğunlaştığına dikkat çekiyor. Özellikle Çin'in Kuşak ve Yol Projesi, Rusya'nın Avrasya Ekonomik Birliği girişimleriyle rekabet ediyor. Zirvede alınacak kararların, bu iki dev arasındaki dengeyi nasıl etkileyeceği merak konusu.
Öte yandan, İran'ın ŞİÖ'deki rolü ve Batı ile nükleer müzakerelerdeki tutumu da zirvenin önemli başlıkları arasında yer alıyor. İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın Hindistan Başbakanı Modi ile yaptığı görüşme, Tahran'ın Yeni Delhi ile ilişkilerini geliştirme çabası olarak yorumlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ŞİÖ zirvesi, Türkiye'nin Avrasya'da artan diplomatik etkinliği açısından önem taşıyor. Türkiye, ŞİÖ ile diyalog ortağı statüsünde yer almakta ve özellikle Orta Asya'daki Türk cumhuriyetleriyle olan bağları sayesinde bölgesel gelişmeleri yakından izlemektedir. Zirvede ele alınan güvenlik ve enerji işbirliği konuları, Türkiye'nin enerji arz güvenliği ve bölgesel istikrar arayışıyla örtüşmektedir. Ayrıca, Rusya-Çin yakınlaşmasının Batı ile dengelenmesi bağlamında Türkiye'nin denge politikası, ŞİÖ ülkeleriyle ilişkilerini çeşitlendirme fırsatı sunabilir.
