Malezya Kralı Sultan İbrahim İsmail'in en büyük oğlu Tunku İsmail İdris'in Singapur'un merkezinde bulunan geniş bir araziyi satma planı, 1 milyar doları aşabilecek bir vergi faturası nedeniyle çıkmaza girdi. Arazi iyileştirme katkısı (land betterment charge) olarak bilinen bu yükümlülük, potansiyel alıcılar ile mevcut sahip arasındaki müzakerelerde kilit bir sorun olarak öne çıkıyor. Söz konusu arazi, Singapur'un en değerli bölgelerinden birinde yer alıyor ve satışın toplam değerinin 3,5 milyar doları bulabileceği tahmin ediliyor.
Gelişmenin Arka Planı
Singapur hükümeti, arazi değerindeki artıştan kaynaklanan kazançları vergilendirmek amacıyla 2021 yılında Arazi İyileştirme Katkısı (LBC) adı altında yeni bir vergi uygulamasını hayata geçirdi. Bu vergi, imar izni verilen veya arazi kullanımı yoğunluğu artırılan parseller için geçerli. Söz konusu arazi, Singapur'un merkezi iş bölgesine yakınlığı ve yeniden geliştirme potansiyeli nedeniyle yüksek bir değere sahip. Tunku İsmail İdris, araziyi 2017 yılında 2,4 milyar dolara satın almıştı. Ancak o dönemde henüz LBC yürürlükte değildi. Şimdi satış gerçekleşirse, arazi değerindeki artıştan doğan vergi yükümlülüğü 1,6 milyar doları bulabilir. Bu durum, alıcıların tekliflerini düşürmesine veya satıştan vazgeçmesine neden oluyor.
Uzmanlara göre, LBC oranı arazi değer artışının belirli bir yüzdesi olarak hesaplanıyor. Singapur'da benzer büyüklükteki araziler için bu oran %50'ye kadar çıkabiliyor. Dolayısıyla 3,2 milyar dolarlık bir değer artışı üzerinden hesaplandığında vergi faturası 1,6 milyar doları buluyor. Bu da toplam satış bedelinin neredeyse yarısının vergiye gitmesi anlamına geliyor. Potansiyel alıcılar arasında uluslararası gayrimenkul yatırım fonları ve Singapur merkezli büyük geliştiriciler bulunuyor. Ancak hiçbiri bu kadar yüksek bir vergi yükünü üstlenmeye yanaşmıyor.
Tunku İsmail İdris'in avukatları, verginin satıcı tarafından mı yoksa alıcı tarafından mı ödeneceği konusunda henüz bir anlaşma sağlanamadığını belirtiyor. Singapur yasalarına göre, LBC genellikle araziyi geliştiren tarafından ödeniyor; ancak satış sözleşmesinde bu yükümlülüğün kime ait olacağı müzakerelere bağlı. Bu belirsizlik, satış sürecini daha da karmaşık hale getiriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Singapur, Asya'nın en önemli finans ve gayrimenkul merkezlerinden biri. Ülkedeki arazi ve mülk fiyatları son on yılda hızla arttı. Hükümet, spekülatif balonları önlemek ve kamu gelirlerini artırmak amacıyla çeşitli vergi ve düzenlemeler getirdi. LBC de bu kapsamda 2021'de yürürlüğe girdi. Ancak bu tür vergiler, özellikle yabancı yatırımcılar için caydırıcı olabiliyor. Nitekim son yıllarda Singapur'da lüks konut ve ticari arazi işlemlerinde bir yavaşlama gözlemleniyor. Bu gelişme, küresel yatırımcıların Singapur'a olan ilgisini sorgulatıyor.
Malezya ile Singapur arasındaki ekonomik ilişkiler ise oldukça girift. İki ülke arasında tarihsel, kültürel ve ticari bağlar güçlü. Malezya Kralı Sultan İbrahim, iş dünyasıyla yakın ilişkilere sahip bir isim. Oğlunun Singapur'daki yatırımı, iki ülke arasındaki ekonomik etkileşimin bir örneği. Ancak bu satışın tıkanması, Malezyalı yatırımcıların Singapur'da benzer vergilerle karşılaşabileceği endişesini artırabilir. Öte yandan, Singapur'un bu vergiyi tavizsiz uygulaması, ülkenin mali disiplin konusundaki kararlılığını gösteriyor. Bölgesel bir finans merkezi olarak Singapur, vergi kaçakçılığına ve spekülasyona karşı sıkı önlemler alıyor.
Uzmanlar, bu tür yüksek vergilerin uzun vadede Singapur'un rekabet gücünü zayıflatabileceği uyarısında bulunuyor. Özellikle Hong Kong ve Dubai gibi rakip finans merkezleri, daha düşük vergi oranlarıyla yatırımcı çekmeye çalışıyor. Singapur'un bu politikası, kısa vadede kamu gelirlerini artırsa da, uzun vadede yatırımcı kaçışına yol açabilir. Ayrıca, Malezya Kraliyet ailesinin bir üyesinin Singapur'da yaşadığı bu zorluk, iki ülke arasındaki ilişkilerde zaman zaman yaşanan gerilimlerin bir yansıması olarak da görülebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Singapur'daki bu arazi satışı ve vergi anlaşmazlığı, doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de, küresel gayrimenkul yatırımları ve vergi politikaları açısından önemli dersler içeriyor. Türkiye, son yıllarda yabancı yatırımcıları çekmek için çeşitli teşvikler sunuyor; ancak benzer şekilde değer artış vergileri ve imar düzenlemeleri konusunda şeffaf ve öngörülebilir politikalar izlemeli. Singapur örneği, yüksek vergilerin yatırımcı davranışını nasıl etkilediğini gösteriyor. Türkiye'nin de gayrimenkul sektöründe spekülasyonu önlerken yatırımcı dostu bir ortam yaratması kritik. Ayrıca, Türk vatandaşlarının yurt dışında, özellikle Singapur gibi ülkelerde yatırım yaparken karşılaşabileceği vergisel yükümlülükler konusunda bilinçlendirilmesi faydalı olur. İki ülke arasındaki çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları bu kapsamda önem taşıyor.
