Singapur'da 5 Eylül Cumartesi günü hava kalitesi ülkenin üç bölgesinde sağlıksız seviyeye yükseldi. Merkez bölgede saat 06.00 itibarıyla 24 saatlik Hava Kirletici Standartları Endeksi (PSI) 120 olarak ölçüldü. Bu değer, Singapur'un hava kalitesi sınıflandırmasında 'sağlıksız' aralığına denk geliyor. Ulusal Çevre Ajansı (NEA) verilerine göre, batı ve güney bölgelerinde de PSI değerleri 100'ün üzerine çıkarak hassas gruplar için uyarı seviyesini aştı.
Gelişmenin Arka Planı
Singapur'da hava kirliliği genellikle komşu Endonezya'nın Sumatra adasındaki orman yangınlarından kaynaklanan dumanlı pus (haze) ile ilişkilendiriliyor. Kuru sezonun etkisiyle Haziran-Ekim ayları arasında güneybatı muson rüzgarları, Sumatra ve Kalimantan'daki turba ve orman yangınlarından çıkan dumanı Singapur ve Malezya'ya taşıyor. Bu yıl da benzer bir durumun yaşandığı ve bölgedeki sıcak nokta sayısının arttığı bildiriliyor.
Ulusal Çevre Ajansı, 24 saatlik PSI değerinin 101-200 arası 'sağlıksız', 201-300 arası 'çok sağlıksız', 301'in üzeri ise 'tehlikeli' olarak sınıflandırıldığını hatırlattı. Saat 06.00 itibarıyla merkez bölgede 120 olan PSI, batıda 108, güneyde 102 olarak kaydedildi. Kuzey ve doğu bölgelerinde ise değerler 90-100 bandında seyrederek 'orta' seviyede kaldı.
Yetkililer, PSI 100'ün üzerine çıktığında açık havada uzun süre kalanlar, yaşlılar, çocuklar ve solunum rahatsızlığı olanlar için sağlık riski oluştuğunu belirtti. Halka açık alanlarda maske kullanımı tavsiye edilirken, okullar ve iş yerlerinin faaliyetlerini sürdürebileceği ancak dış mekân etkinliklerinin sınırlandırılabileceği ifade edildi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Sınır aşan duman kirliliği, Güneydoğu Asya'da yıllardır devam eden bir sorun. 1997, 2013 ve 2015 yıllarında yaşanan büyük yangınlar bölgede hava kalitesini aylarca olumsuz etkilemiş, okullar tatil edilmiş ve sağlık harcamaları artmıştı. ASEAN ülkeleri 2002'de Sınır Aşan Duman Kirliliği Anlaşması'nı imzalamış olsa da, uygulama ve yaptırım mekanizmaları yetersiz kaldığı için sorun tekrarlanıyor.
Uzmanlar, iklim değişikliğinin etkisiyle kuraklık dönemlerinin uzaması ve sıcaklıkların artmasının orman yangınlarını tetikleyerek duman kirliliğini daha sık hale getirebileceği uyarısında bulunuyor. Singapur, ekonomik ve turistik faaliyetlerini sürdürebilmek için hava kalitesi izleme sistemlerini güçlendirirken, bölgesel iş birliği çağrılarını yineliyor.
Öte yandan, hava kirliliği yalnızca Singapur'u değil, Malezya ve Endonezya'nın bazı bölgelerini de etkiliyor. Malezya'da da benzer şekilde PSI değerlerinin yükseldiği ve bazı eyaletlerde okulların kapatılabileceği haberleri geliyor. Endonezya hükümeti ise yangınlarla mücadele için helikopter ve su bombardıman uçakları konuşlandırdığını açıkladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Singapur'daki hava kirliliği, coğrafi uzaklık nedeniyle Türkiye'yi doğrudan etkilemese de, küresel iklim krizi ve sınır aşan çevre sorunlarına dair önemli dersler içeriyor. Türkiye, Akdeniz havzasında benzer şekilde orman yangınları ve hava kirliliği riskiyle karşı karşıya. İklim değişikliğinin yol açtığı kuraklık ve sıcaklık artışları, ülkemizde de yangın sezonunu uzatıyor ve hava kalitesini düşürüyor. Ayrıca, ASEAN örneğinde olduğu gibi, sınır aşan çevre sorunlarında bölgesel iş birliğinin önemi artıyor. Türkiye, Balkanlar ve Ortadoğu ile çevre diplomasisini güçlendirerek benzer krizlere hazırlıklı olmalı.
