Silikon Vadisi, teknoloji devlerinin başarısını kamu yatırımlarına borçlu olmasına rağmen, şimdi Kaliforniya'da önerilen milyarder vergisine karşı savaş açıyor. 'Cyberselfish' kitabının yazarı Paulina Borsook, teknoloji elitinin vergileri 'küçük insanlar' için bir yük olarak gördüğünü belirtiyor. Kaliforniya eyaletinde önerilen vergi, net varlığı 1 milyar doların üzerinde olan bireylerden yıllık yüzde 1 oranında vergi alınmasını öngörüyor. Bu vergi, eyaletin artan bütçe açığını kapatmayı ve sosyal hizmetleri finanse etmeyi amaçlıyor. Ancak teknoloji milyarderleri, verginin inovasyonu engelleyeceğini ve şirketlerini başka eyaletlere taşıyacaklarını savunuyor.
Gelişmenin arka planı
Silikon Vadisi'nin yükselişi, büyük ölçüde devlet destekli araştırma ve geliştirme yatırımlarına dayanıyor. İnternetin öncüsü ARPANET, ABD Savunma Bakanlığı tarafından finanse edilirken, yarı iletken teknolojisi NASA ve diğer kamu kurumları tarafından destekleniyordu. Ancak günümüzde teknoloji şirketleri, vergi teşvikleri ve kamu kaynaklarından faydalanırken, devlete katkı sağlamayı reddediyor. Kaliforniya Senatosu tarafından sunulan vergi teklifi, eyalette yaşayan yaklaşık 200 milyarderi hedefliyor. Bu verginin yılda 20-30 milyar dolar gelir getirmesi bekleniyor. Teknoloji devleri, vergi artışının işsizliğe ve yatırım düşüşüne yol açacağını iddia etse de, eleştirmenler bunun bir korkutma taktiği olduğunu söylüyor.
Paulina Borsook'a göre teknoloji sektörü, başarısını kamu yatırımlarına borçlu olduğu halde, vergi ödemekten kaçınarak 'free rider' (beleşçi) mantığını sürdürüyor. 'Cyberselfish' kavramı, teknoloji kültürünün bireyciliği ve devlet müdahalesine karşı çıkışını tanımlıyor. Borsook, bu kültürün vergileri sadece 'küçük insanlar' için bir yük olarak gördüğünü vurguluyor. Vergi karşıtı lobi çalışmaları, politikacıları ve kamuoyunu etkilemek için milyonlarca dolar harcıyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Kaliforniya'daki bu vergi tartışması, küresel teknoloji şirketlerinin vergilendirilmesi konusunda bir örnek teşkil ediyor. Avrupa Birliği, dijital hizmet vergisi getirirken, OECD kapsamlı bir kurumlar vergisi reformu üzerinde çalışıyor. Eğer Kaliforniya milyarder vergisini geçirirse, diğer eyaletler ve ülkeler için bir emsal oluşturabilir. Ancak teknoloji şirketleri, vergi artışı durumunda başka eyaletlere (Texas, Florida gibi) taşınma tehdidinde bulunuyor. Bu durum, eyaletler arasında vergi rekabetini artırabilir. Aynı zamanda, teknoloji devlerinin artan siyasi gücü, demokratik karar alma süreçlerini nasıl etkilediği sorusunu gündeme getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin teknoloji şirketlerini vergilendirme politikaları açısından önemli bir ders sunuyor. Türkiye'de de benzer şekilde büyük teknoloji firmaları düşük vergi oranlarından yararlanırken, KOBİ'ler daha yüksek oranlarla karşılaşıyor. Kaliforniya'daki tartışma, dijital ekonominin adil vergilendirilmesi konusunda küresel bir farkındalık yaratıyor. Ayrıca, Türkiye'deki teknoloji girişimlerinin kamu kaynaklarından ne kadar faydalandığı ve buna karşılık ne kadar vergi ödediği sorgulanmalı. OECD'nin dijital vergi çerçevesine Türkiye'nin uyumu da bu süreçten etkilenebilir.
