Senegal, Cumhurbaşkanı Bassirou Diomaye Faye’nin 22 Mayıs’ta uzun süreli müttefiki ve başbakanı Ousmane Sonko’yu görevden almasının ardından büyük bir siyasi krizle karşı karşıya. Eski müttefikler arasındaki güç mücadelesi, Batı Afrika’nın şimdiye kadar en istikrarlı demokrasilerinden biri olarak görülen bu ülkenin siyasi olarak istikrarsızlaşma riskini önemli ölçüde artırıyor. Uzmanlar, bu iç çatışmanın sadece Senegal’i değil, tüm Sahel bölgesini etkileyebilecek bir domino etkisi yaratabileceği konusunda uyarıyor.
Sonko-Faye gerilimi: Bir ortaklığın çöküşü
Ousmane Sonko, 2024 başkanlık seçimlerini kazanmasının ardından Faye’nin en güçlü destekçisi ve başbakanı olarak atanmıştı. Ancak ikili arasında ekonomi politikaları, kabine atamaları ve yolsuzlukla mücadele konularında derin görüş ayrılıkları ortaya çıktı. Sonko, Faye’nin yürütme yetkilerini tekelleştirme çabalarına direnirken, Faye ise başbakanın giderek daha bağımsız hareket etmesinden rahatsızdı. 22 Mayıs’ta yapılan ani görevden alma, Sonko’nun partisinin parlamentoda çoğunluğu elinde tuttuğu bir dönemde geldi. Bu durum, yeni bir başbakan atanmasını ve hükümet kurulmasını neredeyse imkansız hale getiriyor. Muhalefet, Faye’yi anayasal düzene darbe yapmakla suçlarken, Sonko taraftarları başkent Dakar’da protesto gösterileri düzenledi. Polisin müdahalesi sonucu çıkan olaylarda onlarca kişi yaralanırken, en az üç gösterici hayatını kaybetti.
Bu iç siyasi kriz, Senegal ekonomisine de yansıyor. Ülkenin tahvil getirileri yükselirken, yabancı yatırımcıların güveni sarsılıyor. IMF, 1,8 milyar dolarlık kredi programının gözden geçirilmesini ertelerken, Dünya Bankası yeni projeleri askıya aldı. Tarıma dayalı ekonomi, kuraklık ve yüksek gıda fiyatları nedeniyle zaten zor durumdayken, bu siyasi belirsizlik durumu daha da kötüleştiriyor. Uzun vadede Senegal, Kovid-19 sonrası toparlanma sürecinde büyük bir sınavla karşı karşıya.
Bölgesel ve küresel boyut: Sahel’de güç dengeleri değişiyor
Senegal’deki kriz, Sahel bölgesindeki güç dengelerini doğrudan etkiliyor. Fransa’nın Mali ve Burkina Faso’dan çekilmesinin ardından Batılı güçler Senegal’i bir güvenlik adası olarak görüyordu. Ancak şimdi bu istikrar tehdit altında. ABD, bölgede artan Çin ve Rusya nüfuzuna karşı Senegal’de askeri üslerini genişletmeyi planlarken, siyasi kriz bu planları geciktirebilir. Trump yönetimi, Sahel’de terörle mücadele operasyonlarını yoğunlaştırmak için Senegal’in istikrarına bel bağlamıştı. Kriz, ABD’ye Senegal hükümeti üzerinde daha fazla baskı kurma fırsatı verirken, aynı zamanda bölgede yeni bir güç boşluğu yaratma riski taşıyor.
Rus paralı asker grubu Wagner, Mali ve Burkina Faso’da faaliyet gösterirken, Senegal’i de etki alanına katmaya çalışıyor. Kriz, Wagner’in Senegal’e sızma çabalarını kolaylaştırabilir. Öte yandan Çin, Senegal’deki altyapı yatırımlarını artırırken, siyasi istikrarsızlık Pekin’in bölgesel stratejisini de olumsuz etkileyebilir. Batı Afrika ülkeleri, Senegal’deki gelişmeleri endişeyle izlerken, bölgesel blok ECOWAS, krize arabuluculuk yapmak için girişimlerde bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Senegal, Türkiye’nin Afrika açılımı politikasında kilit ülkelerden biridir. Türkiye, Senegal’de savunma sanayii işbirliği, inşaat ve enerji projeleri yürütmektedir. Siyasi kriz, bu projeleri sekteye uğratabilir ve Türk şirketlerinin yatırımlarını riske atabilir. Ayrıca Türkiye, Sahel bölgesinde istikrarın sağlanmasına yönelik BM barış gücü operasyonlarına asker katkısı sağlamaktadır. Senegal’deki krizin tırmanması, Türkiye’nin bölgedeki askeri varlığını yeniden değerlendirmesini gerektirebilir. Diğer yandan, kriz Türkiye’ye Senegal’deki nüfuzunu artırma fırsatı da sunabilir; ancak bu, hassas bir denge politikası gerektirir. Ankara’nın krize tarafsız bir arabulucu olarak yaklaşması, hem mevcut kazanımlarını koruması hem de bölgesel bir aktör olarak prestijini artırması açısından önemlidir.
