ABD Senatosu'nda iki partili bir senatör grubu, yapay zeka destekli plaka tanıma sistemlerini işleten Flock Safety şirketinin ülke çapındaki gözetleme ağının sıkı federal kurallara tabi tutulması ve mahremiyet güvencelerinin güçlendirilmesi çağrısında bulundu. Senatörler, Çarşamba günü yaptıkları açıklamada, mevcut düzenlemelerin yetersiz kaldığını ve vatandaşların hareketlerinin izlenmesinin önlenmesi gerektiğini vurguladı.
Gelişmenin Arka Planı
Flock Safety, ülke genelinde binlerce kamera ve yapay zeka algoritması kullanarak araç plakalarını okuyan ve kaydeden bir sistem işletiyor. Şirket, sistemin suçla mücadelede etkili olduğunu savunurken, mahremiyet savunucuları ve bazı milletvekilleri, bu teknolojinin kitlesel gözetim aracına dönüşebileceği endişesini taşıyor. Senatörler, özellikle göçmenlik uygulamaları ve yerel kolluk kuvvetlerinin bu verileri paylaşması durumunda ortaya çıkabilecek risklere dikkat çekiyor.
Senatörlerin talepleri arasında, plaka verilerinin saklanma süresinin sınırlandırılması, verilerin üçüncü taraflarla paylaşımının yasaklanması ve bağımsız denetim mekanizmalarının oluşturulması yer alıyor. Ayrıca, yapay zeka destekli karar alma süreçlerinin şeffaf olması ve yanlış eşleşmelerin önlenmesi için standartlar getirilmesi isteniyor. Bazı senatörler, Flock'un federal kurumlarla yaptığı sözleşmelerin gözden geçirilmesi gerektiğini belirtti.
Şirket sözcüsü, yaptığı yazılı açıklamada, mahremiyetin korunmasına önem verdiklerini ve yerel yönetimlerle işbirliği içinde çalıştıklarını ifade etti. Ancak senatörler, mevcut özdenetim mekanizmalarının yeterli olmadığını savunuyor. Geçtiğimiz aylarda bazı eyaletlerde Flock sistemlerinin göçmenlik denetiminde kullanılmasına yönelik davalar açılmış, sivil toplum kuruluşları da konuyu yargıya taşımıştı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'deki bu tartışma, dünya genelinde yapay zeka destekli gözetleme teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla paralellik gösteriyor. Avrupa Birliği'nde Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) kapsamında biyometrik verilerin işlenmesi sıkı kurallara bağlıyken, ABD'de federal düzeyde kapsamlı bir düzenleme bulunmuyor. Çin'de ise benzer sistemler yaygın olarak kullanılıyor ve mahremiyet endişeleri sık sık dile getiriliyor.
Uzmanlar, ABD'deki düzenleme çabalarının küresel standartları etkileyebileceğini belirtiyor. Eğer Senato'dan bir yasa çıkarsa, diğer ülkeler için emsal teşkil edebilir. Ancak teknoloji şirketlerinin lobi faaliyetleri ve kongredeki siyasi bölünmüşlük nedeniyle yasal sürecin uzun olabileceği öngörülüyor.
Flock Safety'nin aldığı yatırımlar ve hızlı büyümesi, gözetleme kapitalizmi tartışmalarını da beraberinde getiriyor. Şirket, 2022'de 3,5 milyar dolar değerleme ile 150 milyon dolar yatırım almıştı. Sistem, 40'tan fazla eyalette 1.500'den fazla kolluk kuvveti birimi tarafından kullanılıyor.
Senatörlerin baskısı, diğer teknoloji devlerinin de benzer uygulamalarını gözden geçirmesine yol açabilir. Örneğin, Amazon'un Ring kapı zili kameraları ve diğer güvenlik kameraları da mahremiyet ihlali iddialarıyla karşı karşıya. Bu nedenle Flock'a yönelik düzenleme çabaları, daha geniş bir teknoloji denetimi dalgasının parçası olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de yapay zeka destekli plaka tanıma sistemleri (PTS) kolluk kuvvetleri tarafından yaygın olarak kullanılıyor. ABD'deki bu düzenleme tartışması, Türkiye'deki uygulamaların mahremiyet ve veri güvenliği açısından gözden geçirilmesi gerekliliğini ortaya koyuyor. Türkiye, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ile belirli güvenceler sağlasa da, denetim ve şeffaflık mekanizmaları eleştiriliyor. ABD'deki gelişmeler, Türkiye'nin de benzer ulusal düzenlemeleri hayata geçirmesi için bir fırsat olabilir. Ayrıca, NATO üyesi olarak ABD ile istihbarat paylaşımı yapan Türkiye'nin, bu tür sistemlerin sınır aşan veri akışına dair pozisyonunu netleştirmesi bekleniyor.
