Yazar Salman Rushdie'ye yönelik bıçaklı saldırının faili Hadi Matar, bu kez federal mahkemede yargılanmaya başladı. New York'un Chautauqua kentinde Ağustos 2022'de gerçekleşen saldırıda Rushdie ağır yaralanmıştı. Eyalet düzeyindeki ilk dava, saldırının teknik detaylarına odaklanırken; federal dava, 1989 yılında İran'ın eski dini lideri Ayetullah Humeyni tarafından yayımlanan ve Rushdie'nin ölümünü isteyen fetvanın, Matar'ın eyleminde ne kadar etkili olduğunu sorguluyor. Saldırı sırasında Rushdie'nin bir gözünü kaybettiği ve kolunda kalıcı hasar oluştuğu belirtiliyor.
Gelişmenin arka planı: Fetvadan federal mahkemeye
İngiliz asıllı Hint yazar Salman Rushdie, 1988 yılında yayımladığı "Şeytan Ayetleri" adlı romanı nedeniyle İran lideri Ayetullah Ruhullah Humeyni'nin 1989 yılında yayımladığı fetvayla hedef gösterilmişti. Fetva, Rushdie'nin öldürülmesi için İran dışındaki Müslümanlara çağrı yapıyordu. Rushdie yıllarca koruma altında yaşamak zorunda kalmış, 1990'ların sonunda İran yönetimi fetvayı resmen kaldırmasa da uygulamadan vazgeçtiğini açıklamıştı. Ancak bazı dini gruplar, fetvanın hâlâ geçerli olduğunu savunuyor.
Hadi Matar, 2022 yılında New York'un Chautauqua kentinde Rushdie'nin bir konferans öncesinde sahneye çıktığı sırada üzerine atlayarak onu bıçaklamıştı. Olay yerinde yakalanan Matar, eyalet mahkemesinde cinayete teşebbüs ve saldırı suçlamalarıyla yargılanıyor. Federal dava ise, Matar'ın eyleminin terör bağlantılı olup olmadığını ve fetvanın bu eylemdeki rolünü daha geniş bir çerçevede ele alacak.
Bölgesel ve küresel boyut: İran bağlantısı sorgulanıyor
Federal dava, yalnızca Matar'ın bireysel motivasyonunu değil, aynı zamanda İran'ın bu tür eylemleri teşvik edip etmediğini veya destekleyip desteklemediğini incelemeyi amaçlıyor. ABD'deki bazı uzmanlar, fetvanın hâlâ sembolik olarak yürürlükte olduğunu ve İran'ın zaman zaman bu tür çağrılara göz yumduğunu iddia ediyor. Ancak İran hükümeti, saldırının resmi bir bağlantısı olmadığını savunuyor. Dava, ABD ile İran arasındaki gerilimin yeni bir boyutu olarak da değerlendiriliyor. Mahkeme, Matar'ın terör örgütü bağlantılarını ve sosyal medya geçmişini inceleyecek.
Bu dava, ifade özgürlüğü ile dini hassasiyetler arasındaki gerilimin bir örneği olarak uluslararası kamuoyunda dikkat çekiyor. Rushdie'nin yıllarca fetva tehdidi altında yaşaması, birçok ülkede yazarların güvenliği konusunu gündeme getirmişti. Federal davanın sonucu, benzer nitelikteki tehditlere karşı uluslararası hukukun nasıl işleyeceği konusunda emsal teşkil edebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, bu davanın sonucu açısından kritik bir konumda. Zira Türkiye, ifade özgürlüğü ile dini değerlerin korunması arasında hassas bir denge kurmaya çalışıyor. Fetva kaynaklı bir saldırıya ilişkin bu dava, Türkiye'de de benzer tartışmaların yaşanmasına neden olabilir. Ayrıca, İran ile tarihsel ve kültürel bağları nedeniyle Türkiye, bu tür olayların bölgesel istikrarı etkilemesinden endişe duyabilir. Davanın ABD-İran gerginliğine yansımaları, Türkiye'nin dış politika dengelerini de dolaylı olarak etkileyebilir.
