Rusya'nın Ukrayna'da işgal ettiği topraklarda yürüttüğü "pasaportlaştırma" kampanyası, vatandaşlık politikasının modern bir hibrit savaş aracı olarak nasıl manipüle edilebileceğini gözler önüne seriyor. Just Security'de yayımlanan analize göre, Moskova bu yöntemle hem uluslararası hukuku ihlal ediyor hem de ilhak ettiği bölgelerde fiili egemenlik kurmayı hedefliyor. 2014'ten bu yana Kırım ve Donbas'ta uygulanan bu strateji, 2022'deki geniş çaplı işgal sonrası hız kazandı. Rus yetkililer, işgal altındaki Ukrayna vatandaşlarına pasaport vererek onları kendi vatandaşlığına geçiriyor, böylece bu kişileri Rusya'ya sadık hale getiriyor ve Ukrayna devletiyle bağlarını zayıflatıyor.
Pasaportlaştırmanın Arka Planı ve Yöntemleri
Rusya'nın pasaportlaştırma politikası, ilk olarak 2014'te Kırım'ın ilhakı sırasında uygulanmaya başlandı. Kırım'da yaşayan Ukrayna vatandaşlarına Rus pasaportu verilmesi, Moskova'nın bölgeyi kontrol altına alma çabasının bir parçasıydı. Benzer bir yaklaşım, 2014'ten itibaren Donetsk ve Luhansk'taki ayrılıkçı bölgelerde de benimsendi; burada Rusya, ayrılıkçı yönetimler tarafından verilen pasaportları tanıyarak Ukrayna'nın egemenliğini baltaladı. 2022'de başlayan geniş çaplı işgal sonrası, Rusya'nın kontrolü altındaki Zaporijya, Herson, Donetsk ve Luhansk bölgelerinde pasaport dağıtımı hızlandırıldı. Rus yetkililer, bu kişilere sağlık, eğitim ve sosyal yardım gibi hizmetler sunarak vatandaşlığa geçişi teşvik ediyor. Aynı zamanda, pasaport sahibi olmayan Ukrayna vatandaşlarının bu hizmetlerden yararlanması engelleniyor, bu da bir tür zorlama mekanizması oluşturuyor.
Rusya'nın bu politikası, uluslararası hukuk açısından ciddi sorunlar doğuruyor. Cenevre Sözleşmeleri'ne göre, bir işgal gücü işgal altındaki topraklarda kendi vatandaşlığını dayatamaz. Pasaportlaştırma, aynı zamanda Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü ihlal ediyor ve ilhak girişimlerini meşrulaştırmaya yarıyor. Uzmanlar, bu yöntemin Rusya'nın hibrit savaş doktrininin önemli bir parçası olduğunu vurguluyor. Pasaportlaştırma, sadece bireyleri Rusya'ya bağlamakla kalmıyor, aynı zamanda uluslararası toplumda Ukrayna'nın bu bölgeler üzerindeki egemenliğini sorgulatmayı hedefliyor. Örneğin, Rus pasaportu taşıyan Ukrayna vatandaşları, Moskova tarafından Rus vatandaşı olarak kabul ediliyor ve bu kişilere yönelik herhangi bir eylem, Rusya tarafından kendi vatandaşlarına saldırı olarak yorumlanabiliyor. Bu, Ukrayna'nın kendi topraklarında askeri operasyon yapmasını zorlaştırıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Uluslararası Tepkiler
Rusya'nın pasaportlaştırma politikası, uluslararası camiada geniş çapta kınandı. ABD, AB ve diğer Batılı ülkeler, bu uygulamayı uluslararası hukukun ihlali olarak nitelendiriyor ve Rusya'ya yeni yaptırımlar uyguluyor. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, Rusya'nın Ukrayna'daki sözde ilhaklarını tanımadığını defalarca teyit etti. Ancak Rusya, bu kararları dikkate almıyor ve pasaportlaştırma kampanyasını sürdürüyor. Bu durum, savaşın bitiminde bölgenin yeniden yapılandırılması açısından da büyük sorunlar yaratıyor. Rus pasaportu alan milyonlarca Ukrayna vatandaşı, savaş sonrasında Ukrayna devletine bağlılığını kaybetmiş olabilir. Bu, Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü sağlamasını ve yeniden entegrasyon sürecini zorlaştırıyor.
Küresel bağlamda, Rusya'nın bu taktiği diğer devletler için de tehlikeli bir emsal oluşturabilir. Bazı otoriter rejimler, kendi nüfuz alanlarında benzer yöntemler kullanarak komşu ülkelerin egemenliğini aşındırabilir. Bu nedenle, uluslararası toplumun Rusya'nın pasaportlaştırma politikasına karşı etkili bir yanıt geliştirmesi gerekiyor. Uzmanlar, Ukrayna'ya verilen askeri ve ekonomik desteğin yanı sıra, diplomatik ve hukuki yollarla bu uygulamaların durdurulmasını öneriyor. Rusya'nın bu stratejisi, vatandaşlık kavramını bir savaş aracı olarak araçsallaştırması açısından modern uluslararası ilişkilerde yeni bir sayfa açıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Rusya ile Ukrayna arasındaki savaşta denge politikası izlerken, pasaportlaştırma uygulaması doğrudan Türkiye'nin Kırım politikasını ilgilendiriyor. Ankara, Kırım'ın ilhakını tanımadığı gibi, burada Rus pasaportu dağıtılmasını da egemenlik ihlali olarak görüyor. Türkiye'nin Ukrayna'ya askeri ve insani desteği sürerken, Rusya'nın hibrit savaş yöntemleri Karadeniz'deki güvenlik dengelerini etkiliyor. Pasaportlaştırma, Türkiye'nin kendi sınırları içinde (örneğin Suriye'de) benzer bir durumla karşılaşma endişesini de beraberinde getiriyor. Ancak Ankara, şu an için bu konuda doğrudan bir müdahalede bulunmaktan kaçınıyor, daha çok diplomatik kanalları kullanarak uluslararası hukukun korunmasını savunuyor.
