Rusya, ABD'nin eski Başkan Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasında Ağustos 2024'te Alaska'da yapılan zirvede varılan "mutabakatları" yerine getirmediğini öne sürerek, iki ülke arasında artan gerilimin bir işareti olarak değerlendirilebilecek bir uyarıda bulundu. Rusya Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan yazılı açıklamada, Trump-Putin görüşmelerinde ulaşılan anlayış ve taahhütlerin ABD tarafından uygulanmadığı, bunun Moskova'da hayal kırıklığı yarattığı ifade edildi. Açıklamada, ABD'nin söz konusu mutabakatları "görmezden geldiği" ve "etkisiz hale getirdiği" belirtilirken, bu durumun iki ülke arasındaki diyaloğun geleceği hakkında soru işaretleri oluşturduğu kaydedildi.
Gelişmenin Arka Planı
Trump ve Putin arasındaki Alaska zirvesi, Ukrayna savaşı ve geniş kapsamlı jeopolitik gerilimler nedeniyle gerilen ABD-Rusya ilişkilerinde bir yumuşama umudu olarak görülüyordu. Zirvede, stratejik istikrar, silah kontrolü, enerji güvenliği ve kriz yönetimi gibi konularda "anlayış" sağlandığı açıklanmıştı. Ancak Rusya, son dönemde ABD'nin Ukrayna'ya askeri desteği sürdürmesi, yeni yaptırımlar uygulaması ve NATO'nun doğu kanadını güçlendirmesi gibi adımlarını mutabakat ihlali olarak nitelendiriyor.
Rusya Dışişleri Bakanlığı'nın açıklamasında, "Alaska'da varılan ortak anlayışların hayata geçirilmesi için gerekli adımlar atılmamıştır. ABD tarafı, bu mutabakatları rafa kaldırmış ve kendi çıkarları doğrultusunda hareket etmeye devam etmektedir" ifadelerine yer verildi. Açıklamada ayrıca, ABD'nin söz konusu mutabakatları ihlal etmesinin, Moskova'nın Washington'la diyalog konusundaki güvenini sarstığı vurgulandı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, ABD-Rusya ilişkilerinde yeni bir kırılma noktasına işaret edebilir. Özellikle Ukrayna savaşının sürdüğü, Orta Doğu'da İran ve Yemen krizlerinin devam ettiği bir dönemde, iki nükleer süper güç arasındaki gerginliğin tırmanması bölgesel ve küresel istikrarı tehdit ediyor. Rusya'nın bu açıklaması, ABD'nin yeni yönetimine (Trump sonrası dönem) yönelik bir mesaj olarak da okunabilir.
Uzmanlar, Moskova'nın hayal kırıklığının, ABD'nin Ukrayna'ya askeri yardımları ve NATO'nun genişleme politikaları nedeniyle arttığını belirtiyor. Öte yandan, Trump döneminde başlayan diyalog sürecinin Biden yönetimi tarafından sürdürülmemesi de Rusya'nın tepkisini artıran bir başka faktör olarak görülüyor. Rusya'nın ABD'yi mutabakatlara uymamakla suçlaması, önümüzdeki dönemde ikili ilişkilerde daha fazla sürtüşmeye yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin hem NATO müttefiki ABD hem de Karadeniz'de komşusu olan Rusya ile dengeli ilişkiler yürütme çabasını doğrudan ilgilendiriyor. ABD-Rusya gerginliğinin tırmanması, Türkiye'nin Ukrayna savaşında arabuluculuk rolünü, Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin uygulanmasını ve enerji alanındaki iş birliğini etkileyebilir. Türkiye, Rusya ile ABD arasında bir denge politikası izlerken, taraflardan birinin aşırı tepkisi Ankara'nın manevra alanını daraltabilir. Ayrıca, mutabakatların bozulması, Türkiye'nin Suriye ve Libya gibi bölgesel krizlerde Rusya ile ABD arasında koordinasyonu zorlaştırabilir.
