Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, 8 Nisan 2025 tarihinde Çadlı mevkidaşı Abdoulaye Sabre Fadoul ile Moskova'da düzenlediği ortak basın toplantısında, İran'a yönelik yenilenen askeri saldırıların Tahran'ın nükleer programıyla ilgili anlaşmazlığın çözümüne yönelik çabaları baltaladığını belirtti. Lavrov, bu saldırıların 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPOA) kapsamındaki taahhütleri ihlal ettiğini ve bölgesel gerilimi artırdığını vurguladı.
Gelişmenin arka planı
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Çadlı mevkidaşı Abdoulaye Sabre Fadoul ile Moskova'da gerçekleştirdiği görüşmelerin ardından düzenlenen ortak basın toplantısında, İran'a yönelik son askeri saldırıların uluslararası toplumun Tahran'ın nükleer programı konusundaki uzun süreli anlaşmazlığı çözme çabalarını olumsuz etkilediğini ifade etti. Lavrov, bu saldırıların 2015 yılında imzalanan ve resmi adı Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPOA) olan nükleer anlaşmanın ruhuna ve maddelerine aykırı olduğunu belirtti. Rusya, JCPOA'nın imzacılarından biri olarak anlaşmanın korunması gerektiğini savunuyor. Lavrov, saldırıların taraflar arasındaki güveni zedelediğini ve müzakerelerin yeniden başlamasını zorlaştırdığını sözlerine ekledi. İran'ın nükleer programı, Batılı ülkeler tarafından uranyum zenginleştirme faaliyetleri nedeniyle endişeyle izleniyor; Tahran ise programının tamamen barışçıl amaçlı olduğunu vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Lavrov'un açıklamaları, İsrail ile İran arasında artan gerilimin ortasında geliyor. İsrail'in geçtiğimiz haftalarda İran'ın askeri tesislerine yönelik hava saldırıları düzenlediği bildirilmişti. Rusya, bu saldırıları 'provokasyon' olarak nitelendirirken, Batılı güçler İran'ın nükleer faaliyetlerine karşı daha sert önlemler alınması çağrısında bulunuyor. JCPOA'nın geleceği belirsizliğini koruyor; ABD'nin eski Başkanı Donald Trump döneminde anlaşmadan çekilmesinin ardından İran, uranyum zenginleştirme seviyesini artırmıştı. Mevcut saldırılar, bölgedeki diğer aktörleri de etkiliyor: Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, olası bir savaşın petrol fiyatlarını ve küresel ekonomiyi olumsuz etkilemesinden endişe ediyor. Rusya, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde (BMGK) diplomasi çağrısı yaparak tansiyonun düşürülmesini istiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin yakın coğrafyasındaki istikrarsızlığı derinleştirme potansiyeli taşıyor. Türkiye, İran'la enerji ithalatı ve sınır güvenliği açısından kritik ilişkilere sahip. Bölgede artan askeri faaliyetler, Türkiye'nin güney sınırlarında yeni bir çatışma riski yaratabilir ve mülteci akışlarını tetikleyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin enerji güvenliği açısından İran doğalgazına bağımlılığı göz önüne alındığında, saldırıların ticaret yollarını veya enerji tedarikini kesintiye uğratması Ankara'nın ekonomisini olumsuz etkileyebilir. Diplomatik cephede ise Türkiye, hem Rusya hem de Batı ile dengeli bir politika izlemeye çalışırken, bu tür krizler dengeyi korumayı zorlaştırabilir.
