Rusya, uzun süredir stratejik müttefiki olan Ermenistan'a yönelik baskısını, ülkedeki kritik parlamento seçimlerine saatler kala önemli ölçüde artırdı. Moskova yönetimi, Erivan'ın Avrupa Birliği'ne üyelik yönündeki ısrarlı hedefleri karşısında, ticaret ve enerji alanındaki tüm araçları seferber etti. Pazar günü yapılacak seçimler öncesinde Kremlin, Ermenistan'ın doğalgaz fiyatlarını yükseltmekle tehdit ederken, ihracat kısıtlamaları ve gümrük engelleri gibi tedbirleri devreye sokma hazırlığı içinde. Bu hamle, iki ülke arasındaki ilişkilerin Soğuk Savaş sonrası dönemin en kritik dönemeçlerinden birine girdiğini gösteriyor.
Ermenistan'ın AB yönelimi ve Moskova'nın tepkisi
Başbakan Nikol Paşinyan liderliğindeki Ermenistan hükümeti, özellikle 2020 Dağlık Karabağ savaşı sonrası Rusya'nın güvenlik garantilerindeki zafiyetleri gerekçe göstererek dış politikada ciddi bir dönüşüme imza attı. Erivan, AB ile ilişkileri derinleştirme, Kapsamlı ve Gelişmiş Ortaklık Anlaşması'nı (CEPA) uygulama ve uzun vadede üyelik perspektifi kazanma niyetini açıkça dile getiriyor. Bu durum, Moskova'nın Kafkasya'daki nüfuz alanını kaybetme korkusunu körükledi. Rusya Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, Ermenistan'ın AB ile entegrasyonunun Avrasya Ekonomik Birliği (AEB) üyeliğiyle bağdaşmayacağını, bu adımın ticari ve ekonomik sonuçları olacağını üstü kapalı bir dille ifade ediyor. Kremlin'in öncelikli hamlesi ise enerji fiyatları üzerinden bir baskı kurmak. Ermenistan halihazırda doğalgaz ihtiyacının neredeyse tamamını Rusya'dan karşılıyor ve mevcut fiyat avantajının sona ermesi durumunda ekonomi ciddi bir darbe alabilir.
Seçimlerin hemen öncesinde Rusya, Ermenistan'a yönelik bazı tarım ürünleri ve hafif sanayi mamullerinin ihracatına dair ek denetimler getirdiğini duyurdu. Bu uygulamalar, sınır geçişlerinde gecikmelere ve ticaret maliyetlerinin artmasına yol açarken, iş dünyasında tedirginlik yaratıyor. Uzmanlara göre Moskova, seçim sonuçlarını doğrudan etkilemek için değil, Paşinyan yönetimini AB hedefinden geri adım atmaya zorlamak için bu yöntemleri kullanıyor. Rusya'nın Ermenistan'daki askeri varlığı ve enerji bağımlılığı, Erivan'ın manevra alanını sınırlayan en önemli faktörler arasında yer alıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Kafkasya'da yeni bir denklem mi?
Ermenistan'ın AB yönelimi, yalnızca ikili ilişkileri değil, Kafkasya'daki güç dengesini de değiştirme potansiyeli taşıyor. Fransa, Almanya ve AB Konseyi Başkanı Charles Michel, Paşinyan'ın Avrupa'ya yakınlaşma çabalarını desteklerken, Brüksel arabuluculuk faaliyetlerini artırmış durumda. AB, Ermenistan'a yönelik yatırım paketlerini ve siyasi desteğini seçim öncesinde yoğunlaştırmış olsa da, Rusya'nın ticari ve enerjiye dayalı cezalandırma mekanizmalarına karşı somut bir güvence sunamıyor. Moskova'nın bu hamleleri, aynı zamanda Belarus ve Kazakistan gibi diğer AEB üyelerine de bir mesaj niteliği taşıyor: Batı'yla entegrasyonun maliyeti yüksek olabilir.
Diğer yandan, İran ve Türkiye de gelişmeleri yakından izliyor. Tahran, Rusya'nın Kafkasya'daki nüfuzunun azalmasını kendi çıkarları açısından fırsat olarak görebilir; ancak İran'ın Batı yaptırımları altındaki kırılgan ekonomisi, Ermenistan üzerinden olası bir enerji koridoru projesini sınırlıyor. Ankara ise normalleşme süreci kapsamında Erivan'la doğrudan uçuşlar ve sınır kapılarının açılması gibi adımları değerlendirirken, Rusya'nın Ermenistan üzerindeki baskısının bölgesel dengeleri nasıl etkileyeceğini hesaplıyor. Seçim sonrası oluşacak hükümetin, Rusya-AB arasında denge politikası izlemesi beklenirken, Moskova'nın baskı araçlarının etkili olup olmayacağı önümüzdeki haftalarda netleşecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Ermenistan ile normalleşme sürecini sürdürürken, Rusya'nın Erivan üzerindeki baskısı Ankara'nın bölgesel hesaplarını doğrudan etkiliyor. Moskova'nın AB karşıtı tutumu, Türkiye'nin Kafkasya'da arabulucu rolünü güçlendirebilir; ancak aynı zamanda Rusya ile rekabet alanlarını da derinleştirebilir. Türkiye'nin enerji koridoru projeleri ve Doğu-Batı ticaret yolları açısından istikrarlı bir Ermenistan önem taşırken, Erivan'ın Batı'ya yönelimi Ankara'nın Kafkasya'da alternatif bir iş birliği zemini bulmasına katkı sağlayabilir. Bununla birlikte, Rusya'nın olası bir ticaret savaşı, Türkiye üzerinden geçen tedarik zincirlerini de olumsuz etkileyebilir. Ankara, seçim sonrası her iki tarafı da dengeleyecek, pragmatik bir dış politika izlemek durumunda.
