Rusya Federal Antitekel Servisi (FAS), ABD merkezli teknoloji devi Apple'a, uygulama mağazası App Store'da yerel geliştiricilere karşı ayrımcılık yaptığı gerekçesiyle 4,9 milyar ruble (yaklaşık 52 milyon dolar) para cezası kesilmesini öngören bir uyarı gönderdi. FAS, Apple'ın Rus uygulama geliştiricilerinden üçüncü taraf ödeme sistemlerini kullanmaları halinde %30 komisyon alarak haksız rekabet yarattığını ve tüketici haklarını ihlal ettiğini iddia ediyor. Moskova, bu adımıyla dijital egemenliğini pekiştirmeyi ve Batılı teknoloji devlerine karşı yerel oyuncuları korumayı hedefliyor.
Gelişmenin arka planı
FAS'ın Apple'a yönelik soruşturması, 2021 yılında Rus uygulama geliştiricisi Kaspersky Lab'in şikayeti üzerine başlamıştı. Kaspersky, Apple'ın uygulama mağazası politikalarının kendilerine özel ayrımcılık yaptığını ve kullanıcıların üçüncü taraf ödeme yöntemlerine erişimini engelleyerek rekabeti bozduğunu öne sürmüştü. FAS, bu şikayetin ardından yaptığı incelemede Apple'ın Rus geliştiricilere kendi ödeme sistemlerini dayatmasının ve %30 komisyon almasının antitröst yasalarına aykırı olduğu sonucuna vardı.
Apple, karara itiraz edeceğini açıklasa da, Rusya'nın bu hamlesi, teknoloji devlerine yönelik daha geniş bir baskı politikasının parçası. 2021'de kabul edilen bir yasayla, Apple ve Google gibi şirketlerin, Rus kullanıcılara yönelik uygulamalarında yerel ödeme sistemlerine izin vermesi zorunlu kılındı. Geçtiğimiz yıl ise Apple, Telegram gibi bazı mesajlaşma uygulamalarına erişimi kısıtlamakla suçlanmıştı. Moskova, bu tür uygulamaları egemenliğine bir müdahale olarak görüyor ve yerli teknoloji şirketlerini destekleyerek dijital alanı kontrol altında tutmaya çalışıyor.
Rusya'nın Apple'a kestiği bu ceza, Avrupa Birliği ve ABD'deki benzer antitröst davalarını da hatırlatıyor. AB, 2023 yılında Apple'a müzik akışı hizmetlerinde rekabeti ihlal ettiği gerekçesiyle 1,8 milyar euro ceza kesmişti. Ancak Rusya'nın adımı, siyasi bir boyut da taşıyor: Ukrayna savaşı sonrası Batı yaptırımlarıyla boğuşan Rusya, kendine yeterli bir teknoloji ekosistemi inşa etmeyi hedefliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Rusya'nın Apple'a yönelik bu hamlesi, sadece iki ülke arasında bir ticari anlaşmazlık değil; aynı zamanda küresel teknoloji düzenlemeleri ve dijital egemenlik kavramının önemli bir testi. Moskova, bu adımla diğer gelişmekte olan ülkelere de bir mesaj veriyor: Batılı teknoloji devlerine karşı yerel piyasaları korumak mümkün. Çin, Hindistan ve Brezilya gibi ülkeler de benzer düzenlemelerle Apple ve diğer şirketlere baskı yapıyor. Örneğin, Çin devlet kurumlarında yabancı teknoloji ürünlerinin kullanımını kısıtlarken, Hindistan yerel ödeme sistemlerini zorunlu kılan yasalar çıkardı.
Bu gelişme, aynı zamanda Rusya'nın Ukrayna savaşı sonrası yaşadığı teknolojik izolasyonun bir yansıması. Apple, Mart 2022'de Rusya'daki ürün satışlarını durdurmuş ve bazı hizmetlerini askıya almıştı. Buna karşılık Moskova, yerli mobil işletim sistemi Aurora'yı teşvik ediyor ve devlet kurumlarında yabancı yazılımların kullanımını yasaklamaya hazırlanıyor. FAS'ın cezası, Apple'ın Rusya pazarındaki konumunu daha da zorlaştıracak gibi görünüyor. Ancak Apple'ın 2023 yılında dünya genelinde 383 milyar dolar gelir elde ettiği düşünülürse, 52 milyon dolar ceza şirket için sembolik bir tutar. Asıl önemli olan, bu kararın diğer ülkelerdeki regülatörlere örnek teşkil etmesi olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, benzer şekilde dijital egemenlik ve yerel teknoloji şirketlerini koruma arayışında olan bir ülke. Rekabet Kurumu, Apple ve Google gibi şirketlere yönelik soruşturmalar yürütüyor. Rusya'nın bu kararı, Türkiye'ye de ilham verebilir ancak Ankara'nın Moskova gibi doğrudan yaptırım riski altında olmadığı unutulmamalı. Türkiye, AB ile Gümrük Birliği ilişkisi ve ABD ile stratejik ortaklığı nedeniyle daha dengeli bir politika izliyor. Yine de, dijital platformların yerel kurallara uyması konusunda Türkiye'nin de benzer adımlar atması beklenebilir.
