Rusya Dışişleri Bakanlığı, ABD'nin İran topraklarına yönelik son askeri saldırılarının diplomatik çözüm umutlarını tamamen sona erdirdiğini duyurdu. Moskova, bu adımın bölgede gerilimi daha da artıracağı ve taraflar arasındaki güveni zedeleyeceği uyarısında bulundu. Açıklamada, ABD'nin tek taraflı eylemlerinin uluslararası hukuku ihlal ettiği ve İran'ın nükleer programına ilişkin müzakereleri olanaksız hale getirdiği vurgulandı. Kremlin sözcüsü Dmitry Peskov ise saldırıların 'barışa giden yolu kapattığını' belirtti. Olay, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde de sert tartışmalara yol açarken, Türkiye gibi bölge ülkeleri endişeyle izliyor.
Gelişmenin arka planı
ABD, iddia edilen İran destekli milis saldırılarına misilleme olarak Suriye ve Irak'ta İran'a bağlı hedefleri vurduğunu açıklamıştı. Ancak son operasyonda hedefin doğrudan İran toprakları olduğu bildiriliyor. ABD Savunma Bakanlığı, saldırıların İran'ın bölgedeki vekil güçlerine yönelik olduğunu savunurken, Tahran yönetimi bu iddiaları reddediyor ve saldırıları 'savaş ilanı' olarak nitelendiriyor. Rusya'nın tepkisi, özellikle Ukrayna savaşı nedeniyle Batı ile zaten gergin olan ilişkilerde yeni bir kırılma noktası yaratıyor. Moskova, BMGK'da ABD'yi kınayan bir karar tasarısı sunmaya hazırlanıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-İran gerginliği, Orta Doğu'da yeni bir kriz dalgasına yol açarken, enerji piyasalarında da dalgalanmaya neden oldu. Petrol fiyatları saldırı haberleriyle birlikte yükselişe geçti. İran'ın Hürmüz Boğazı'nı tehdit etmesi durumunda küresel enerji arzında ciddi aksamalar yaşanabileceği belirtiliyor. Rusya'nın bu krizi, Batı'ya karşı diplomatik bir koz olarak kullanması bekleniyor. Öte yandan İsrail, saldırıları desteklerken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri temkinli bir duruş sergiliyor. Avrupa Birliği ise tarafları itidale çağırdı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'la 500 kilometrelik sınırı ve enerji bağımlılığı nedeniyle bu gelişmeden doğrudan etkileniyor. ABD'nin saldırıları, Irak ve Suriye'deki Türk askeri varlığını da tehdit edebilir. Ankara, hem İran'la ticari ilişkilerini sürdürmek hem de NATO müttefiki ABD ile bağlarını korumak arasında hassas bir denge kurmak zorunda. Türkiye'nin bölgesel istikrar ve enerji güvenliği açısından krize arabuluculuk yapma potansiyeli bulunuyor. Ancak mevcut gerginlik, Türkiye'nin kuzey Irak'ta PKK'ya yönelik operasyonlarını da olumsuz etkileyebilir.
