Rusya, İran'ın Buşehr nükleer santralinde bakım ve teknik destek sağlamak üzere personelini yeniden göndermeye hazırlanıyor. Middle East Eye'ın aktardığına göre, İran Atom Enerjisi Kurumu (AEK) sözcüsü Behruz Kemalvendi, Rus uzmanların yakında Buşehr'e döneceğini doğruladı. Santral, İran'ın güneybatısında Basra Körfezi kıyısında yer alıyor ve ülkenin tek faal nükleer güç tesisi olma özelliği taşıyor. Rus devlet şirketi Rosatom tarafından inşa edilen tesis, 2011'de faaliyete geçmiş ve o tarihten bu yana Rus uzmanlar düzenli bakım için bölgede bulunuyor.
Gelişmenin arka planı
Rus personelin 2022'de Ukrayna savaşı nedeniyle uygulanan yaptırımlar ve lojistik sorunlar gerekçesiyle geri çekilmesinin ardından santralin bakım süreci aksamıştı. İran yönetimi, bu durumun enerji üretimini olumsuz etkilemesinden endişe ediyordu. Kemalvendi, yaptığı açıklamada, "Teknik ekiplerin dönüşüyle santralin kapasitesinin artırılması ve güvenilir bir şekilde işletilmesi mümkün olacak" dedi. Rusya'nın İran Büyükelçiliği de konuya ilişkin yazılı bir açıklama yaparak, iki ülke arasındaki nükleer işbirliğinin süreceğini belirtti.
Buşehr nükleer santrali, 1000 megavat kapasiteye sahip ve İran'ın toplam elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 1,5'ini karşılıyor. Ancak santral, zaman zaman teknik arızalar ve bakım eksiklikleri nedeniyle kapasitesinin altında çalışıyor. İran, enerji talebindeki hızlı artışı karşılamak için nükleer enerjiye büyük önem veriyor. Ülke ayrıca, uluslararası yaptırımların hafifletilmesi durumunda yeni nükleer santraller inşa etmeyi planlıyor.
Rusya'nın Buşehr'deki varlığı, Moskova'nın Orta Doğu'da nüfuzunu sürdürme stratejisinin bir parçası. Ukrayna savaşı nedeniyle Batı ile ilişkileri gerilen Rusya, İran gibi ülkelerle enerji ve savunma alanlarında işbirliğini derinleştiriyor. İran ise nükleer programını sürdürebilmek için Rusya'nın teknik desteğine ihtiyaç duyuyor. ABD ve Avrupa Birliği, İran'ın nükleer faaliyetlerini yakından izlemeye devam ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Rus uzmanların Buşehr'e dönüşü, İran'ın nükleer programının uluslararası boyutunu yeniden gündeme getiriyor. Bir yandan İran, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile işbirliği yaparak programının barışçıl olduğunu kanıtlamaya çalışırken; diğer yandan Batılı ülkeler, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine yönelik endişelerini sürdürüyor. 2015'te imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP), 2018'de ABD'nin çekilmesiyle fiilen rafa kalkmıştı. Müzakereler şu anda durmuş durumda ve İran, uranyumunu yüzde 60 saflığa kadar zenginleştirerek anlaşmadaki sınırları aşmış durumda.
Rusya'nın İran'daki nükleer varlığı, jeopolitik dengeleri de etkiliyor. Moskova, Tahran'a hem enerji alanında destek olurken hem de Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde İran'a yönelik yaptırım kararlarını veto ederek diplomatik koruma sağlıyor. Bu durum, ABD ve İsrail gibi ülkeleri rahatsız ediyor. İsrail, İran'ın nükleer silah kapasitesine ulaşmasına izin vermeyeceğini sık sık vurguluyor. Buşehr'deki Rus varlığı, olası bir askeri müdahale durumunda Rusya'yı doğrudan çatışmanın içine çekebileceği için caydırıcı bir unsur olarak görülüyor.
Bölgesel düzeyde, İran'ın nükleer enerji kapasitesini artırması komşu ülkelerin enerji politikalarını da etkileyebilir. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, kendi nükleer enerji programlarını hızlandırmış durumda. Bu durum, Orta Doğu'da bir nükleer enerji yarışına yol açma potansiyeli taşıyor. Uluslararası toplum, bölgede nükleer silahların yayılmasını önlemek için diplomatik çabalarını yoğunlaştırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'nin Akkuyu Nükleer Santrali'ni inşa eden Rosatom, Buşehr'deki deneyimini Türkiye'ye de taşıyor. Rus uzmanların İran'da bakım çalışmalarını sürdürmesi, Rosatom'un bölgedeki teknik birikimini pekiştiriyor ve bu durum dolaylı olarak Akkuyu'nun işletme süreçlerine de yansıyabilir. Ayrıca, İran'ın nükleer programındaki bu gelişme Türkiye'nin enerji arz güvenliği açısından önemli; çünkü İran, Türkiye'nin doğal gaz ve petrol ithalatında kilit rol oynuyor. Nükleer enerjinin İran'da daha istikrarlı hale gelmesi, fosil yakıt ihracatını artırabilir ve Türkiye'nin enerji maliyetlerini olumlu etkileyebilir. Ancak aynı zamanda, olası bir nükleer kriz Türkiye'yi coğrafi yakınlık nedeniyle risk altına sokabilir; bu nedenle Ankara'nın hem Moskova hem de Tahran ile dengeli bir diplomasi yürütmesi kritik önem taşıyor.
