Rusya'nın Cosmos 2612 askeri uydusu, ABD bayraklı ICEYE-X36 gözlem uydusuna yörüngede 500 metreye kadar yaklaşarak potansiyel olarak tehlikeli bir manevra gerçekleştirdi. ABD merkezli uzay izleme şirketi LeoLabs'in verilerine göre, olay 2025 yılının Ocak ayında tespit edildi. ICEYE-X36'nın Ukrayna'ya istihbarat desteği sağladığı biliniyor. Bu yakınlaşma, uzayda casusluk ve karşı casusluk faaliyetlerinin ulaştığı yeni seviyeyi gözler önüne seriyor.
Olayın Arka Planı: Cosmos 2612 ve ICEYE-X36
Cosmos 2612, Rusya Savunma Bakanlığı'na bağlı askeri bir uydu olarak biliniyor. 2021 yılında fırlatılan uydu, düşük Dünya yörüngesinde (LEO) faaliyet gösteriyor. ICEYE-X36 ise Finlandiya merkezli ICEYE şirketine ait bir ticari radar görüntüleme uydusu. Ancak bu uydu, ABD bayrağı altında kayıtlı ve Ukrayna'ya görüntü istihbaratı sağlamak üzere sözleşmeli olarak çalışıyor. Şirket, 2022'den bu yana Ukrayna hükümetine ücretsiz uydu görüntüleri sağlıyor.
LeoLabs'in kamuya açık yörünge verilerine göre, Cosmos 2612 son birkaç hafta içinde ICEYE-X36'nın yörüngesine doğru birkaç manevra yaptı. En yakın geçiş 500 metre mesafeyle gerçekleşti; bu, uzay standartlarına göre son derece riskli bir mesafe. 500 metre, bir futbol sahasının yaklaşık üçte biri kadar. Bu tür yaklaşmalar, çarpışma riskinin yanı sıra, bir uydunun diğerini görüntülemesi veya sinyallerini dinlemesi için de kullanılabiliyor.
LeoLabs, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, "Cosmos 2612'nin manevraları, kasıtlı bir yakınlaşma olduğunu gösteriyor" dedi. Şirket, verileri kamuoyuyla paylaşarak, uzaydaki tehlikeli faaliyetlere dikkat çekmeyi amaçladı. ABD Savunma Bakanlığı ve Uzay Kuvvetleri henüz resmi bir açıklama yapmadı.
Uzayda İstihbarat Savaşı ve Küresel Boyut
Soğuk Savaş döneminden bu yana uzay, istihbarat toplama ve karşı istihbarat için kritik bir alan. Ancak son yıllarda ticari uyduların sayısındaki patlama, bu alanı daha karmaşık hale getirdi. Devletler, artık sadece kendi askeri uydularını değil, ticari uyduları da hedef alabiliyor. ICEYE gibi şirketler, müşterilerine yüksek çözünürlüklü radar görüntüleri sunarak, bulut örtüsünden bağımsız gözlem yapabiliyor. Bu da onları askeri açıdan değerli kılıyor.
Ukrayna Savaşı, ticari uyduların askeri çatışmalarda nasıl kullanılabileceğini gösteren bir laboratuvar oldu. ICEYE, Ukrayna'ya sağladığı görüntülerle Rus askeri hareketliliklerini takip etme imkanı verdi. Rusya'nın bu uyduyu yakından izlemesi, Ukrayna'nın istihbarat kabiliyetlerini kısıtlama çabası olarak yorumlanabilir. Ayrıca Rusya, Batı'nın uzaydaki ticari varlıklarına yönelik bir tehdit mesajı da vermiş olabilir.
Uluslararası hukukta, uzayda bir başka ülkenin uydusuna bu kadar yaklaşmak doğrudan yasak değil; ancak "iyi niyet" ilkesine aykırı olduğu ve çarpışma riski yarattığı için eleştiriliyor. 1967 Dış Uzay Anlaşması, taraf devletlerin diğer ülkelerin uzay araçlarına zarar vermemesini öngörüyor. Ancak bu tür olayların tespiti ve yaptırımı zor. ABD, daha önce Rusya'nın uydu manevralarını "sorumsuz" olarak nitelendirmişti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, son yıllarda uzay alanında önemli adımlar atıyor. Milli uzay programı kapsamında kendi haberleşme uydularını üretiyor ve fırlatıyor. Ancak Türkiye'nin askeri istihbarat için ticari uydu hizmetlerine bağımlılığı artıyor. Bu olay, Türkiye'nin uzaydaki varlıklarının güvenliği konusunda farkındalık yaratmalı. NATO müttefiki olarak Türkiye, uzaydaki tehditlere karşı ortak savunma mekanizmalarında yer almayı değerlendirebilir. Ayrıca Türk savunma sanayii, uydu takip ve izleme teknolojilerine yatırım yaparak bu tür riskleri azaltabilir. Uzayda casusluk faaliyetlerinin artması, Türkiye'nin de kendi uydularını koruma altına alması gerektiğini gösteriyor.
