ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Libya krizine çözüm arayışları kapsamında ülkenin doğusundaki güçlü isimlerden Libya Ulusal Ordusu (LNA) komutanı Saddam Haftar ile bir araya geldi. Görüşme, Washington’un Libya’daki siyasi bölünmüşlüğü aşma ve ülkeyi istikrara kavuşturma çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor. ABD’nin üst düzey diplomatı, görüşmenin ardından yaptığı açıklamada Libya’daki tarafların “bölünmüşlüğü aşma” yönündeki çabalarını takdir ettiğini belirtti. Bu ziyaret, Libya’da 2011’den bu yana süren iç savaşın ardından uluslararası toplumun yeniden birleşme ve seçim takvimi oluşturma yönündeki girişimlerinin bir yansıması olarak görülüyor.
Görüşmenin arka planı ve tarafların tutumu
Rubio ile Saddam Haftar arasındaki görüşme, Libya’nın doğusundaki Bingazi kentinde gerçekleşti. Saddam Haftar, LNA’nın kurucusu ve eski komutanı Halife Haftar’ın oğlu olup, son yıllarda ordunun fiili lideri konumuna yükseldi. Görüşmede, Libya’da siyasi geçiş süreci, ateşkesin kalıcı hale getirilmesi ve ülke genelinde seçimlerin yapılması için gereken adımlar ele alındı. Rubio, ABD’nin Libya’nın egemenliğine, toprak bütünlüğüne ve kendi kaderini tayin hakkına bağlı olduğunu yineleyerek, tüm Libyalı aktörleri diyalog masasına dönmeye çağırdı. LNA cephesinden yapılan açıklamada ise görüşmenin “verimli” geçtiği ve ülkenin güvenliği ile istikrarı konusunda ortak bir anlayışa varıldığı ifade edildi. Bununla birlikte, Libya’nın uluslararası alanda tanınan Ulusal Birlik Hükümeti (UBH) ile doğudaki rakip yönetim arasındaki siyasi uçurumun hâlâ derin olduğu belirtiliyor.
Libya, 2011’de Muammer Kaddafi’nin devrilmesinin ardından silahlı gruplar arasında bölünmüş durumda. Ülke, doğuda LNA’nın desteklediği bir yönetim ile batıda UBH arasında ikiye ayrılmış durumda. Son yıllarda uluslararası çabalar, 2021’de yapılması planlanan ancak ertelenen başkanlık ve parlamento seçimleri için yeni bir yol haritası oluşturmaya odaklanmış durumda. Rubio’nun ziyareti, ABD’nin Libya dosyasına yeniden ağırlık verdiğinin bir işareti olarak yorumlanırken, özellikle Rusya’nın bölgedeki artan etkisine karşı bir dengeleme hamlesi olarak da değerlendiriliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Libya’daki istikrarsızlık, yalnızca Kuzey Afrika için değil, aynı zamanda Akdeniz havzası ve Sahel bölgesi için de ciddi güvenlik tehditleri oluşturuyor. Ülke, Avrupa’ya yönelen düzensiz göçün ana geçiş noktalarından biri konumunda. Ayrıca, zengin petrol ve doğal gaz rezervleri, Libya’yı küresel enerji piyasaları açısından önemli bir aktör haline getiriyor. Rubio’nun LNA ile görüşmesi, ABD’nin bölgedeki nüfuz mücadelesinde Moskova’ya karşı kozlarını artırma çabası olarak da okunabilir. Rusya, özellikle Wagner Grubu (şimdiki adıyla Afrika Kolordusu) aracılığıyla LNA’ya askeri destek sağlamış ve Libya’da önemli bir varlık göstermişti. ABD’nin bu ziyareti, Libya’da barış sürecini canlandırma ve Rus etkisini sınırlandırma hedefini taşıyor. Bununla birlikte, Birleşmiş Milletler Libya Destek Misyonu (UNSMIL) ve Avrupa Birliği de ülkede siyasi diyaloğu teşvik etmek için çalışmalarını sürdürüyor. Uzmanlar, Rubio’nun ziyaretinin ardından taraflar arasında yeni bir müzakere dalgası beklenebileceğini, ancak kalıcı bir çözüm için yerel dinamiklerin dikkate alınması gerektiğini vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Libya’da özellikle UBH’ye verdiği askeri ve siyasi destekle kilit bir aktör konumunda. Rubio’nun Haftar kanadıyla görüşmesi, ABD’nin doğudaki güçlerle de temas kurarak dengeli bir politika izleme çabasını yansıtsa da, Türkiye’nin bu gelişmeyi dikkatle takip etmesi beklenir. Ankara, Libya’da barış sürecinin kapsayıcı olması ve UBH’nin meşruiyetinin zedelenmemesi gerektiğini savunuyor. Ayrıca, Doğu Akdeniz’deki enerji hakları ve deniz yetki alanları konusunda Libya ile imzaladığı mutabakat muhtırası, Türkiye’nin çıkarları açısından kritik önem taşıyor. Rubio-Haftar görüşmesi, Libya dosyasında yeni bir diplomatik dönemi işaret edebilir. Türkiye’nin bu süreçte aktif rol alarak hem UBH ile ilişkilerini koruması hem de uluslararası girişimlerde yer alması muhtemel görünüyor.
