ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilere uygulanması planlanan geçiş ücretlerinin, diğer stratejik su yollarına da "bulaşıcı bir hastalık gibi" yayılacağı uyarısında bulundu. İran'ın bölgedeki artan etkisiyle gündeme gelen bu plan, küresel deniz ticaretinde önemli bir kırılma noktası yaratabilir. Rubio, bu tür bir uygulamanın emsal teşkil ederek Singapur Boğazı, Süveyş Kanalı ve Panama Kanalı gibi diğer kritik geçiş noktalarında da benzer taleplerin ortaya çıkmasına yol açabileceğini belirtti.
Gelişmenin arka planı
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği stratejik bir su yoludur. İran, son yıllarda bu boğazda kontrolü artırmak için çeşitli girişimlerde bulunurken, geçiş ücreti uygulaması fikri ilk kez gündeme gelmiyor. Ancak Rubio'nun bu açıklaması, konunun ABD tarafından yüksek düzeyde ele alındığını gösteriyor. Bakan, bu planın sadece İran'ın değil, bölgedeki diğer aktörlerin de elini güçlendirebileceğine dikkat çekti. Özellikle Yemen'deki Husilerin Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırıları, bu tür girişimlerin zaten fiilen başladığının bir işareti olarak yorumlanıyor. Rubio, uluslararası toplumun bu konuda ortak bir duruş sergilemesi gerektiğini vurguladı. Aksi takdirde, serbest deniz ticareti ilkesinin ciddi şekilde zedeleneceğini ifade etti.
Bölgesel ve küresel boyut
Hürmüz Boğazı'nda uygulanacak geçiş ücretleri, yalnızca petrol fiyatlarını değil, aynı zamanda küresel tedarik zincirlerini de doğrudan etkileyecektir. Dünya ticaretinin yaklaşık yüzde 80'i deniz yoluyla yapılırken, bu tür bir uygulama lojistik maliyetleri artıracak ve enflasyonist baskıları tetikleyecektir. Uzmanlar, bu durumun özellikle gelişmekte olan ülkeleri daha sert vuracağını belirtiyor. Ayrıca, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölge ülkeleri, İran'ın bu hamlesine karşı çıkarken, Körfez İşbirliği Konseyi'nin ortak bir tavır alması bekleniyor. Rubio'nun uyarısı, bu konunun ABD-İran gerilimini daha da tırmandırabileceğine işaret ediyor. Öte yandan, Çin ve Hindistan gibi enerji ithalatçısı ülkeler, bu gelişmeyi yakından takip ediyor. Çin'in enerji güvenliği açısından kritik öneme sahip olan Hürmüz Boğazı'nda yaşanacak herhangi bir aksama, Pekin'i alternatif yollar aramaya itebilir. Bu da küresel enerji haritasında yeni ittifakların ve rekabetlerin oluşmasına neden olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ithalatında büyük ölçüde Hürmüz Boğazı'na bağımlı olmasa da, küresel enerji piyasalarındaki herhangi bir dalgalanmadan doğrudan etkilenen bir ülke konumundadır. Rubio'nun uyarısı, Türkiye'nin enerji tedarik çeşitliliği politikasının ne kadar doğru olduğunu bir kez daha göstermektedir. Ayrıca, Türkiye'nin Montrö Boğazlar Sözleşmesi kapsamında yönettiği Türk Boğazları, benzer bir geçiş ücreti tartışmasının odağında olabilir. Ancak Türkiye'nin bu konuda kararlı bir duruş sergileyerek Boğazların serbest geçiş ilkesini savunması beklenmektedir. Bu gelişme, Ankara'nın bölgesel deniz güvenliği politikalarında daha proaktif olmasını gerektirebilir.
