ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, ABD'nin Suudi Arabistan ile olan savunma anlaşması kapsamındaki taahhütlerini yerine getireceğini söyledi. Rubio'nun bu açıklaması, Riyad yönetiminin İsrail ile normalleşme görüşmelerini askıya aldığı ve Washington'dan güvenlik garantileri beklediği bir dönemde geldi. Açıklama, Orta Doğu'daki güç dengeleri ve ABD'nin bölgedeki askeri varlığı açısından kritik bir mesaj olarak yorumlanıyor.
İsrail ile normalleşme süreci ve ABD'nin rolü
Suudi Arabistan, 2023 yılında Çin'in arabuluculuğuyla İran ile diplomatik ilişkileri yeniden tesis etmesinin ardından, ABD'nin öncülük ettiği İbrahim Anlaşmaları çerçevesinde İsrail ile normalleşme görüşmelerine sıcak bakıyordu. Ancak Gazze'deki savaş ve bölgesel gerilim, bu süreci yavaşlattı. Riyad, normalleşme karşılığında ABD'den güvenlik garantileri, sivil nükleer program izni ve gelişmiş silah tedariki talep ediyor. Rubio'nun açıklaması, bu taleplere yanıt niteliği taşıyor.
ABD yönetimi, Suudi Arabistan'ı bölgede İran'a karşı denge unsuru olarak görüyor ve savunma işbirliğini güçlendirmek istiyor. Suudi Arabistan ise ABD ile savunma anlaşmasını, İsrail ile normalleşmenin ön koşulu olarak sunuyor. Rubio'nun "taahhütlerimizi yerine getireceğiz" ifadesi, anlaşmanın Kongre'den geçmesi durumunda uygulanacağına işaret ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Suudi Arabistan, ABD'nin Orta Doğu'daki en önemli müttefiklerinden biri. ABD'nin Riyad'a verdiği güvenlik garantileri, İran'ın nükleer programı ve Yemen'deki Husiler gibi tehditlere karşı caydırıcılık sağlıyor. Ayrıca, ABD'nin Suudi Arabistan'a olası bir sivil nükleer işbirliği izni, bölgede nükleer yayılma endişelerini de beraberinde getiriyor. Rubio'nun açıklaması, Çin'in bölgedeki artan etkisine karşı ABD'nin konumunu güçlendirme çabası olarak da okunabilir.
Öte yandan, ABD Kongresi'nde Suudi Arabistan'a yönelik silah satışlarına ve güvenlik garantilerine yönelik insan hakları ihlalleri gerekçesiyle muhalefet bulunuyor. Rubio'nun açıklaması, Kongre'deki bu direnci aşmaya yönelik bir irade göstergesi. Suudi Arabistan Veliaht Prens Muhammed bin Selman'ın ABD ile ilişkileri yeniden canlandırma çabaları kapsamında, savunma anlaşmasının yakın zamanda imzalanması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin Suudi Arabistan'a savunma taahhütlerini teyit etmesi, Türkiye'nin bölgesel güvenlik dengeleri açısından dikkatle izlemesi gereken bir gelişme. Türkiye, Suudi Arabistan ile son dönemde savunma sanayii ve ekonomi alanında ilişkilerini güçlendiriyor. ABD-Suudi savunma işbirliğinin derinleşmesi, Türkiye'nin Körfez'deki askeri ve ticari açılımlarını etkileyebilir. Ayrıca, İsrail ile normalleşme sürecinin hızlanması, Türkiye'nin bölgesel ittifaklarını yeniden değerlendirmesini gerektirebilir. Türkiye, hem ABD hem de Suudi Arabistan ile dengeli ilişkiler yürütmeye çalışırken, bu gelişme Ankara'nın manevra alanını sınırlayabilir.
