ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Körfez bölgesine düzenlediği ziyaretin ilk durağında yaptığı açıklamada, Amerika Birleşik Devletleri'nin İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinden geçiş ücreti alma girişimlerine boyun eğmeyeceğini söyledi. Rubio, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar'ı kapsayacak bölgesel turunun başlangıcında gazetecilere verdiği demeçte, "Hürmüz Boğazı uluslararası sulardır ve herhangi bir ülkenin buradan geçen gemilerden haksız vergi alması kabul edilemez. ABD, serbest ticaretin ve uluslararası hukukun korunması için bu tür girişimlere karşı koyacaktır" ifadelerini kullandı.
Rubio'nun Körfez Turu ve İran Mesajı
Rubio'nun açıklamaları, İranlı ve bölgesel yetkililer arasında Hürmüz Boğazı'nın statüsüne ilişkin artan gerilimin ortasında geldi. İran, zaman zaman boğazı kapatmakla tehdit ederek veya geçiş ücretleri talep ederek küresel enerji ticaretini etkilemeye çalışıyor. Dünya petrol arzının yaklaşık beşte biri bu boğazdan geçtiği için, herhangi bir kesinti küresel piyasaları ciddi şekilde sarsabilir. Bakan, turunun ana gündem maddelerinden birinin bölgesel güvenlik işbirliği olduğunu belirtti ve İran'ın eylemlerine karşı kolektif bir duruş sergilenmesi gerektiğini vurguladı.
Rubio, Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkeleriyle yapacağı görüşmelerde, İran'ın nükleer programı ve balistik füze geliştirme çalışmalarının yanı sıra, Yemen'deki Husiler aracılığıyla bölgesel istikrarsızlığı körükleme girişimlerini de ele alacağını ifade etti. ABD'nin bölgedeki askeri varlığını sürdüreceğini ve müttefiklerinin güvenliğini sağlamak için gereken tüm adımları atacağını dile getiren Rubio, aynı zamanda İran'la diplomatik kanalların açık tutulması gerektiğini de sözlerine ekledi.
Bölgesel Gerilimler ve Küresel Enerji Güvenliği
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ni Umman Denizi'ne bağlayan dar bir su yoludur ve dünyanın en önemli enerji geçiş noktalarından biridir. İran, bu stratejik konumunu zaman zaman kullanarak uluslararası toplum üzerinde baskı kurmaya çalışmaktadır. 2019'da İran destekli güçlerin Suudi Arabistan petrol tesislerine saldırısının ardından bölgedeki gerginlik tırmanmış, ABD öncülüğünde deniz güvenlik koalisyonları oluşturulmuştu.
Rubio'nun ziyareti, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik "maksimum baskı" politikasının yeniden canlandırıldığı bir döneme denk geliyor. ABD, son haftalarda İran'a yönelik yeni yaptırımlar açıklamış ve Tahran'ın nükleer faaliyetlerine ilişkin endişelerini dile getirmiştir. İran ise, uluslararası yaptırımların kalkması ve ekonomik garantiler verilmesi halinde müzakere masasına oturabileceğini sinyallemiştir.
Rubio'nun Körfez turu, ABD'nin bölgede güvenilir bir ortak olarak kalmaya devam ettiği mesajını vermeyi hedefliyor. Özellikle Çin'in bölgedeki artan nüfuzu ve Rusya'nın İran'la askeri işbirliğini derinleştirmesi, ABD'yi Körfez müttefikleriyle ilişkilerini güçlendirmeye itiyor. Bakan, turu sırasında ayrıca Yemen'deki insani kriz ve Filistin-İsrail çatışmasının barışçıl çözümü gibi konuları da gündeme getirecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran geriliminin tırmanması, Türkiye için doğrudan güvenlik ve ekonomi riskleri barındırmaktadır. Hürmüz Boğazı'nın güvenliği, Türkiye'nin enerji ithalatının önemli bir kısmını oluşturan Körfez petrolünün akışını doğrudan etkilemektedir. Boğazın kapatılması veya geçiş ücretlerinin artması, enerji fiyatlarını yükselterek Türkiye'nin cari açığını büyütebilir. Ayrıca, bölgesel istikrarsızlık Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki güvenlik çıkarlarını da etkileyebilir. Ankara, hem ABD hem de İran'la diyalog kanallarını açık tutarak, enerji güvenliğini sağlamak ve bölgesel çatışmaların yayılmasını engellemek için dengeli bir dış politika izlemek zorundadır.
