ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanı Robert F. Kennedy Jr., sigorta şirketlerinin ücretsiz sunmak zorunda olduğu koruyucu sağlık hizmetlerini belirleyen etkili bir sağlık panelini yeniden yapılandırmaya hazırlanıyor. Kennedy’nin panelin toplantılarını defalarca engellemesi, üyelerini yenilemeyi reddetmesi ve panelin tavsiyelerini doğrudan etkileyebilecek yeni bir yapı kurma niyeti, sağlık uzmanları ve hasta hakları savunucuları arasında ciddi kaygılara yol açtı. Panelin geleceği belirsizliğini korurken, Kennedy’nin hamlesi, başta aşılar ve kanser taramaları olmak üzere birçok koruyucu hizmetin sigorta kapsamından çıkarılabileceği endişesini beraberinde getirdi.
Gelişmenin arka planı: Koruyucu sağlık panelinin işlevi ve Kennedy’nin müdahalesi
ABD’de Koruyucu Hizmetler Görev Gücü (USPSTF), bağımsız bir uzman paneli olarak, kanser taramaları, kardiyovasküler hastalık önleme, aşılar ve ruh sağlığı taramaları gibi koruyucu sağlık hizmetlerinin etkinliğini değerlendiriyor. Panelin A veya B derecesi verdiği hizmetler, 2010 tarihli Uygun Bakım Yasası (ACA) kapsamında özel sigorta şirketlerinin ücretsiz sunması gereken hizmetler arasında yer alıyor. Bu düzenleme sayesinde milyonlarca Amerikalı, meme kanseri, kolorektal kanser, yüksek tansiyon ve depresyon gibi hastalıklar için düzenli tarama ve danışmanlık hizmetlerine ek ücret ödemeden erişebiliyor.
Kennedy, göreve geldikten kısa bir süre sonra panelin toplantılarını durdurdu ve mevcut üyelerin görev sürelerinin dolmasına rağmen yeni atamalar yapmadı. Geçtiğimiz haftalarda, HHS bünyesinde “Koruyucu Sağlık Hizmetleri Ofisi” adında yeni bir birim kurduğunu duyurdu. Bu ofis, USPSTF’nin tavsiyelerini inceleyecek ve gerekirse değiştirme yetkisine sahip olacak. Kennedy, panelin “şeffaflıktan yoksun” olduğunu ve “çıkar çatışmaları” barındırdığını iddia ederek yeniden yapılanmanın gerekliliğini savunuyor. Ancak eleştirmenler, bu hamlenin asıl amacının, Kennedy’nin uzun süredir karşı çıktığı aşı zorunluluklarını ve bazı tarama programlarını zayıflatmak olduğunu öne sürüyor. Kennedy, geçmişte aşıların otizme neden olduğu yönündeki bilimsel olarak çürütülmüş iddiaları savunmasıyla tanınıyor.
Panelin üyeleri arasında yer alan Dr. Susan Curry (Iowa Üniversitesi), Kennedy’nin yaklaşımını “bilimsel sürecin siyasi müdahaleyle baltalanması” olarak nitelendirdi. Curry, “Eğer panelin bağımsızlığı zedelenirse, koruyucu sağlık hizmetlerinde on yıllardır elde edilen kazanımlar tehlikeye girecek. En savunmasız hastalar, önlenebilir hastalıklarla karşı karşıya kalabilir” dedi. Öte yandan, Kennedy’nin ofisinden yapılan açıklamada, “Sağlık politikalarının en güncel bilimsel verilere dayanmasını ve maliyet etkinliğini sağlamak istiyoruz. Panelin çalışmalarını gözden geçirip, Amerikan halkına en iyi hizmeti sunacak şekilde yeniden yapılandıracağız” ifadeleri kullanıldı.
Bölgesel ve küresel boyut: Koruyucu sağlık politikalarının uluslararası yansımaları
ABD’deki bu gelişme, sadece Amerikan sağlık sistemini değil, küresel sağlık politikalarını da etkileyebilecek potansiyele sahip. ABD, Dünya Sağlık Örgütü’nün en büyük finansörlerinden biri olmasının yanı sıra, birçok uluslararası sağlık programında da kilit rol oynuyor. Kennedy’nin bilimsel konsensüsü sorgulayan tutumu, diğer ülkelerde de aşı karşıtlığı ve koruyucu sağlık hizmetlerine yönelik şüpheciliği körükleyebilir. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde, ABD kaynaklı sağlık politikaları genellikle referans alınıyor.
Avrupa Birliği ise koruyucu sağlık hizmetlerine yatırım yapmaya devam ediyor. Almanya ve Fransa gibi ülkeler, düzenli tarama programlarını genişletirken, İngiltere’de NHS, kanser taramalarını artırmak için yeni stratejiler uyguluyor. ABD’de panelin zayıflaması, uluslararası sağlık kuruluşlarının “koruyucu sağlığın” önemi konusundaki mesajlarını olumsuz etkileyebilir. Özellikle pandemi sonrası dönemde aşı tereddüdüyle mücadele eden dünya, ABD’den gelecek olumsuz sinyallerle daha da zor bir sürece girebilir.
Analistler, Kennedy’nin hamlesinin sadece sağlık politikalarını değil, aynı zamanda sigorta sektörünü de etkileyeceğini belirtiyor. Eğer panelin tavsiyeleri değişirse, sigorta şirketleri belirli hizmetleri kapsam dışı bırakabilecek ve bu da milyonlarca kişinin ek maliyetlerle karşılaşmasına neden olacak. Bu durum, özellikle düşük gelirli aileleri ve kronik hastalığı olan bireyleri olumsuz etkileyebilir. Öte yandan, bazı muhafazakar gruplar, panelin federal hükümetin sağlık hizmetlerine müdahalesinin bir örneği olduğunu savunarak Kennedy’nin adımını destekliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, doğrudan Türkiye’yi ilgilendirmese de, küresel sağlık politikalarındaki yönelim açısından önem taşıyor. ABD’nin koruyucu sağlık hizmetlerinden geri adım atması, Bilim Kurulu gibi bağımsız sağlık danışma organlarının önemini bir kez daha hatırlatıyor. Türkiye, Sağlık Bakanlığı’nın yürüttüğü kanser taramaları ve aşılama programlarıyla benzer bir koruyucu sağlık modeli izliyor. ABD’deki siyasi müdahale tartışmaları, Türkiye’de de sağlık politikalarının bilimsel temellere dayandırılması gerektiğine dair bir uyarı niteliği taşıyor. Ayrıca, aşı karşıtlığı gibi küresel eğilimler, Türkiye’yi de etkileyebileceğinden, bu tür gelişmelerin yakından izlenmesi önemli.
