Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) zirvesi marjında bir araya gelerek, iki ülke arasındaki stratejik ortaklığı 'öngörülemez' bir dünyada daha da derinleştirme kararlılıklarını ortaya koydu. Liderlerin görüşmesi, Batı ile artan gerilimlerin gölgesinde, Moskova ile Pekin arasındaki yakınlaşmanın yeni bir göstergesi olarak yorumlandı. Zirve, Kazakistan'ın başkenti Astana'da düzenlenirken, görüşmede ikili ilişkiler, bölgesel güvenlik ve uluslararası işbirliği konularının ele alındığı bildirildi.
Gelişmenin Arka Planı
Putin ve Xi'nin Astana'daki buluşması, iki ülke arasındaki diplomatik temasların sıklaştığı bir dönemde gerçekleşti. Ukrayna savaşı nedeniyle Batı'nın yaptırımlarıyla karşı karşıya kalan Rusya, ekonomik ve politik destek için Çin'e giderek daha fazla bel bağlıyor. Çin ise, ABD ile rekabetinde Moskova ile kurduğu ittifakı stratejik bir denge unsuru olarak görüyor. İki liderin görüşmesinde, enerji ticareti, altyapı projeleri ve savunma işbirliği gibi başlıkların öne çıktığı belirtiliyor. Şanghay İşbirliği Örgütü'nün 24. zirvesi olarak kayıtlara geçen toplantıya, üye ve gözlemci ülkelerin liderleri katıldı. Zirve öncesinde Putin ve Xi'nin yanı sıra, Hindistan Başbakanı Narendra Modi ve Pakistan Başbakanı Shehbaz Sharif gibi isimler de çeşitli ikili görüşmeler gerçekleştirdi.
Görüşmenin zamanlaması da dikkat çekici. ABD'nin Asya-Pasifik'teki müttefikleriyle yakınlaşmasına karşılık, Rusya ve Çin, kendi liderliğindeki oluşumları güçlendirme çabasında. ŞİÖ zirvesi, bu bağlamda iki ülkenin Batı karşıtı söylemini pekiştirdiği bir platform haline geliyor. Kremlin'den yapılan açıklamada, iki liderin 'kapsamlı stratejik ortaklığın daha da geliştirilmesi' konusunda mutabık kaldığı ifade edilirken, Xi'nin de benzer şekilde Çin-Rusya ilişkilerinin 'yeni bir çağa' girdiğini vurguladığı aktarıldı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Putin-Xi görüşmesi, sadece ikili ilişkiler açısından değil, küresel güç dengeleri açısından da kritik bir öneme sahip. İki ülke, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde Batı'ya karşı zaman zaman ortak tavır alıyor. Ukrayna konusunda Çin'in dengeli bir tutum izlemesi, Rusya'nın uluslararası alanda tamamen yalnızlaşmasını engelliyor. Öte yandan, Çin'in Tayvan politikasına Rusya'nın verdiği destek, bu ittifakın Asya-Pasifik'teki yansımalarını gösteriyor. Görüşmede ayrıca, Orta Asya'daki güvenlik meseleleri ve Afganistan'daki durumun ele alındığı, iki ülkenin bu bölgelerde istikrarın sağlanması için işbirliği yapma konusunda mutabık kaldığı belirtildi.
Uzmanlar, bu yakınlaşmanın Batı için yeni zorluklar yarattığı görüşünde. ABD ve müttefikleri, Çin'in Rusya'ya askeri veya ekonomik destek sağlamasını engellemeye çalışırken, iki ülkenin bu görüşmesi, bu çabaların ne kadar zor olduğunu ortaya koyuyor. Enerji alanında yeni anlaşmaların sinyali verilmesi, Rusya'nın Avrupa'ya olan enerji ihracatının azalmasıyla yönünü doğuya çevirdiğini gösteriyor. 'Sibirya Gücü' doğalgaz boru hattının kapasitesinin artırılması gibi projeler, iki ülke arasındaki ekonomik bağları daha da güçlendirebilir. Öte yandan, Çin'in Orta Asya'daki artan etkisi ile Rusya'nın geleneksel nüfuz alanları arasındaki denge, ileride pürüzler yaratabilecek bir konu olarak izleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin çok yönlü dış politikası açısından önemli bir arka plan sunuyor. Türkiye, hem NATO üyesi hem de Rusya ve Çin ile yakın ekonomik ve diplomatik ilişkiler kuran bir ülke olarak, bu ittifakın küresel dengeleri nasıl etkileyeceğini yakından izliyor. Batı yaptırımlarına rağmen Rusya ile ticaretini sürdüren Türkiye, enerji ithalatında Rusya'ya bağımlılığını azaltma çabalarını sürdürürken, Çin ile de ticaret hacmini artırma arayışında. Bu denge politikası, Türkiye'nin bölgesel ve küresel pazarlıklardaki elini güçlü kılabilir. Ancak Rusya-Çin yakınlaşmasının derinleşmesi, Türkiye'nin Batı ile ilişkilerinde zaman zaman gerilimlere yol açabilecek yeni dengeleri de beraberinde getirebilir. Özellikle NATO'nun doğu kanadındaki güvenlik kaygıları ve enerji koridorları üzerindeki rekabet, Türk dış politikasının önümüzdeki dönemde bu iki güç arasındaki dengeyi daha dikkatli kurmasını gerektirebilir.
