Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile yaptığı telefon görüşmesinde, Orta Doğu'da devam eden savaşı sona erdirmek için 'her şeyi yapacağını' söyledi. Görüşme, İsrail ile İran arasındaki gerilimin tırmandığı ve Gazze'deki çatışmaların bölgesel bir savaşa dönüşme riski taşıdığı bir dönemde gerçekleşti. Kremlin'den yapılan açıklamaya göre Putin, Pezeşkiyan'a Rusya'nın bölgede istikrarın sağlanması için elinden geleni yapacağını iletti. Görüşmenin detayları ve olası bir ateşkes girişimine ilişkin somut adımlar henüz netlik kazanmadı.
Görüşmenin Arka Planı
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Temmuz 2024'te göreve gelmesinden bu yana Rusya ile ilişkileri güçlendirme sinyali veriyor. Putin ile yaptığı bu son görüşme, Tahran'ın Batı ile yaşadığı gerilimde Moskova'ya verdiği önemi gösteriyor. İki lider arasındaki temas, İran'ın nükleer programı ve bölgesel milis gruplara verdiği destek nedeniyle Batı'nın baskısı altında olduğu bir döneme denk geldi.
Öte yandan Rusya, Suriye'deki askeri varlığı ve İran ile savunma işbirliği sayesinde Orta Doğu'da önemli bir aktör. Putin'in 'savaşı bitirme' mesajı, Moskova'nın hem İsrail hem de İran ile dengeli ilişkiler yürütme çabasının bir yansıması olarak okunabilir. Ancak Rusya'nın Ukrayna'daki savaşı nedeniyle bölgede etkin bir arabuluculuk yapıp yapamayacağı belirsiz.
Görüşmede ayrıca ikili ekonomik işbirliği ve enerji projelerinin ele alındığı tahmin ediliyor. İran, Rusya ile ticaretini artırarak yaptırımların etkisini hafifletmeye çalışıyor. Putin'in mesajı, bu işbirliğini güçlendirme arzusunun bir parçası olarak da değerlendirilebilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırıları ve Hizbullah ile yaşanan çatışmalar, Orta Doğu'da çatışmanın yayılma riskini artırdı. İran, Hamas ve Hizbullah'a verdiği destekle İsrail'e karşı cephenin önemli bir parçası. Putin'in arabuluculuk çabası, Rusya'nın Batı ile yaşadığı Ukrayna kaynaklı izolasyondan sıyrılmak için Orta Doğu'da nüfuzunu kullanma stratejisi olarak görülüyor.
ABD ve Avrupa ülkeleri, İran'ın nükleer programı konusunda endişelerini sürdürüyor. Rusya'nın İran ile yakınlaşması, Batı'nın Tahran üzerindeki baskısını zayıflatabilir. Ayrıca Çin'in de bölgede artan etkisi, küresel güç dengelerini değiştiriyor. Putin'in girişimi, bu çok kutuplu ortamda Rusya'nın kendine yer edinme çabası olarak yorumlanıyor.
Uzmanlar, Rusya'nın İsrail ile de iyi ilişkileri olduğunu hatırlatarak, Putin'in gerçekten tarafsız bir arabulucu olup olamayacağını sorguluyor. Zira Rusya, İran'a askeri teknoloji transferi yapmakla ve Suriye'de İran yanlısı güçlere destek vermekle eleştiriliyor. Dolayısıyla Putin'in 'her şeyi yapacağız' mesajı, somut bir plana dönüşmediği sürece sembolik kalabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve Rusya ile karmaşık bir ilişki ağına sahip. Putin'in Pezeşkiyan'a yönelik mesajı, Türkiye'nin bölgesel dengelerdeki konumunu doğrudan etkiliyor. Ankara, hem İran hem de Rusya ile enerji ve ticaret bağlarını güçlendirirken, aynı zamanda Batı ile müttefiklik ilişkisini sürdürüyor. Olası bir ateşkes veya gerilimin düşürülmesi, Türkiye'nin sınır güvenliği ve Suriye'deki çıkarları açısından kritik. Ayrıca Türkiye, Gazze'deki savaşta arabuluculuk rolü üstlenmek istiyor; Rusya'nın devreye girmesi bu rolü zayıflatabilir. Enerji koridoru ve tahıl anlaşması gibi konularda Rusya ile işbirliği yapan Türkiye, İran'a yönelik olası yaptırımlarda denge gözetmek zorunda.
