Portekiz Cumhuriyet Savcılığı, ABD'nin İran'a yönelik olası bir savaş öncesinde Azor Adaları'ndaki Lajes Hava Üssü'nü kullanımının yasallığını incelemek üzere soruşturma başlattı. Basına yansıyan haberlere göre soruşturma, Sol Blok partisinin Nisan ayında yaptığı ve üssün kullanımının uluslararası hukuka ve Portekiz mevzuatına uygunluğunun araştırılmasını talep eden şikayeti üzerine açıldı. Savcılık, ABD güçlerinin üsten İran'a yönelik herhangi bir askeri operasyonda kullanılıp kullanılmadığını ve bunun Portekiz'in tarafsızlık yükümlülüklerini ihlal edip etmediğini araştırıyor.
Gelişmenin Arka Planı
Lajes Hava Üssü, Portekiz'in Azor Adaları'ndaki Terceira adasında bulunan ve ABD Hava Kuvvetleri tarafından uzun yıllardır kullanılan stratejik bir tesis. 1950'lerden bu yana NATO çerçevesinde ABD ile Portekiz arasında imzalanan ikili anlaşmalarla kullanılan üs, Orta Doğu ve Afrika'ya yönelik askeri operasyonlarda kritik bir ara nokta işlevi görüyor. Özellikle ABD'nin Irak ve Afganistan müdahalelerinde lojistik destek sağlayan üs, son yıllarda artan şekilde İran'a yönelik olası bir askeri harekatın hazırlık aşamasında gündeme geliyor.
Sol Blok'un şikayeti, Portekiz anayasasının ve uluslararası hukukun, ülke topraklarının üçüncü bir ülkeye karşı saldırı amacıyla kullanılmasını yasakladığına dayanıyor. Parti sözcüleri, ABD'nin İran'a yönelik bir savaşta Lajes'i kullanması halinde Portekiz'in bu çatışmanın tarafı haline geleceğini ve bunun ulusal güvenlik riski oluşturduğunu savunuyor. Savcılık, şikayeti inceleyerek üssün kullanımına ilişkin yasal çerçeveyi ve olası ihlalleri değerlendirecek.
Portekiz hükümeti henüz soruşturma hakkında resmi bir açıklama yapmadı. Ancak Savunma Bakanlığı'ndan yapılan gayri resmi açıklamalarda, üssün kullanımının mevcut anlaşmalar çerçevesinde olduğu ve herhangi bir yeni operasyon için ayrıca izin gerektiği belirtiliyor. ABD Savunma Bakanlığı ise konuya ilişkin soruları yanıtsız bıraktı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Lajes Hava Üssü, ABD'nin Avrupa ve Orta Doğu'daki askeri varlığının önemli bir parçası. Üs, özellikle tanker uçakları, nakliye uçakları ve istihbarat, gözetleme ve keşif (ISR) uçakları için kritik bir konumda. İran'a yönelik olası bir askeri operasyonda, ABD'nin bu üssü kullanması, operasyonel menzil ve lojistik açısından büyük avantaj sağlayabilir. Bu nedenle soruşturma, sadece Portekiz'in iç hukuku değil, NATO içi dayanışma ve uluslararası hukuk açısından da yakından izleniyor.
Son dönemde ABD-İran gerilimi, özellikle İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri nedeniyle yeniden tırmanmış durumda. Washington, Tahran'a yönelik yaptırımları sıkılaştırırken, askeri seçenekler de masada tutuluyor. Bu bağlamda Lajes'in rolü, olası bir çatışmanın lojistik altyapısını oluşturması bakımından stratejik önem taşıyor. Portekiz'deki soruşturma, Avrupa'da ABD'nin askeri operasyonlarına yönelik artan hukuki ve siyasi sorgulamaların bir yansıması olarak görülüyor.
Avrupa Birliği üyesi Portekiz'in, ABD ile ikili anlaşmaları çerçevesinde üsse ev sahipliği yapması, AB'nin ortak güvenlik ve savunma politikası ile de zaman zaman çelişebiliyor. Özellikle son yıllarda Avrupa'da stratejik özerklik tartışmaları güçlenirken, üye ülkelerin topraklarının ABD operasyonlarında kullanılması kamuoyunda soru işaretleri yaratıyor. Soruşturmanın sonucu, benzer durumdaki diğer Avrupa ülkeleri için de emsal teşkil edebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Portekiz'in Lajes Üssü soruşturması, NATO müttefikleri arasındaki hukuki ve siyasi gerilimleri gözler önüne seriyor. Türkiye, benzer şekilde kendi topraklarındaki İncirlik ve Kürecik gibi üslerin ABD tarafından kullanımı konusunda zaman zaman tartışmalar yaşıyor. Bu gelişme, Türkiye'nin olası İran kaynaklı bir çatışmada topraklarının kullanılmasına yönelik tutumunu etkileyebilir. Ayrıca, ABD'nin İran'a yönelik artan baskısı, Türkiye'nin enerji güvenliği ve bölgesel istikrarı açısından risk oluşturuyor. Türkiye, İran ile ticari ve diplomatik ilişkilerini dengeleyerek, olası bir savaşın yaratacağı göç dalgası ve ekonomik istikrarsızlığa karşı hazırlıklı olmalı.
