Polonya Parlamentosu, 11 Haziran'da kabul ettiği yeni bir yasayla, tecavüz, cinayet, hayvanlara eziyet ve insanları küçük düşürmeye yönelik şiddet içeren suçları internet üzerinden canlı yayınlayan kişilere 5 yıla kadar hapis cezası getirdi. 'Trash streaming' yani 'çöp yayıncılık' olarak adlandırılan bu tür içerikler, özellikle sosyal medya platformlarında son yıllarda artış gösterdi. Yasa, bu tür yayınları yapanların yanı sıra, suçun işlenmesine yardım eden veya bu yayınları teşvik eden kişileri de kapsıyor. Polonya Adalet Bakanı Zbigniew Ziobro, yasanın amacının, 'saldırganlık ve şiddetin bir eğlence biçimi haline gelmesini engellemek' olduğunu belirtti.
Gelişmenin arka planı
Polonya'da 'çöp yayıncılık' son yıllarda ciddi bir toplumsal sorun haline geldi. Özellikle gençler arasında popüler olan bu yayınlar, genellikle alkol veya uyuşturucu etkisi altında gerçekleştirilen şiddet eylemlerini içeriyor. 2022 yılında bir genç, bir kediye işkence ederken yaptığı canlı yayın nedeniyle tutuklanmıştı. Benzer vakalar, toplumda büyük tepki çekmiş ve hükümeti harekete geçmeye zorlamıştı. Yeni yasa, bu tür yayınları 'siber suç' kapsamına alarak cezaları ağırlaştırıyor. Ayrıca, yayıncıların yanı sıra, bu içerikleri izleyen ve teşvik eden kullanıcılar da soruşturmaya tabi tutulabilecek. Uzmanlar, yasanın caydırıcılık açısından önemli olduğunu ancak ifade özgürlüğü açısından tartışmalara yol açabileceğini belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Polonya, bu tür bir düzenlemeyi hayata geçiren ilk AB üyesi olmasa da, getirdiği cezaların ağırlığı dikkat çekiyor. Benzer yasalar, Almanya ve Fransa'da da bulunuyor ancak Polonya'daki ceza süresi daha uzun. Avrupa Birliği, siber suçlarla mücadele kapsamında 2023'te yayımladığı bir raporda, üye ülkeleri 'çöp yayıncılığa' karşı önlem almaya çağırmıştı. Polonya'nın bu adımı, özellikle Doğu Avrupa'da diğer ülkeler için örnek teşkil edebilir. Küresel çapta ise sosyal medya platformları, bu tür içeriklerin yayılmasını engellemek için daha sıkı denetimler uygularken, Polonya'nın yasası, platformların da sorumluluğunu artırabilir. Ancak yasanın, ifade özgürlüğü ve sansür tartışmalarını da beraberinde getireceği öngörülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de benzer şekilde şiddet içerikli canlı yayınlar zaman zaman gündeme gelmektedir. Polonya'nın bu düzenlemesi, Türkiye'deki siber suç yasalarının güncellenmesi açısından bir referans oluşturabilir. Türkiye, 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında benzer içerikleri engelleme yetkisine sahip olsa da, canlı yayınlara yönelik spesifik bir düzenleme bulunmamaktadır. Polonya'nın uygulaması, özellikle sosyal medya platformlarının denetimi ve cezai sorumluluğu konusunda Türk hukukçular ve politika yapıcılar için önemli bir örnek teşkil edebilir. Ayrıca, küresel çapta artan bu tür yayıncılık, Türkiye'nin de dahil olduğu uluslararası işbirliğini gerektiren bir alan olarak öne çıkmaktadır.
