Plastik kirliliğine karşı küresel bir anlaşma için yürütülen müzakerelerde, fosil yakıt üreticisi ülkelerin baskısıyla hazırlanan yeni taslak metin, anlaşmanın kapsamını daraltarak plastik üretiminin azaltılması yerine yalnızca atık yönetimine odaklanılmasını öngörüyor. Çevre örgütleri ve müzakereciler, bu gelişmeyi 'geriye gidiş' olarak nitelendirirken, küresel plastik kirliliği krizinin çözümüne yönelik umutlar azalıyor.
Müzakerelerdeki kriz ve taslak metnin içeriği
Birleşmiş Milletler bünyesinde yürütülen plastik kirliliği anlaşması müzakerelerinin beşinci turu, Güney Kore'nin Busan kentinde gerçekleştirildi. Görüşmeler, 175 ülkenin katılımıyla 2022 yılında başlayan sürecin son aşaması olarak planlanmıştı. Ancak taraflar arasındaki derin görüş ayrılıkları nedeniyle müzakereler uzadı ve yeni bir taslak metin üzerinde anlaşmaya varılamadı. Taslak metin, plastik üretimini sınırlandıran hükümlerin çıkarılması ve yalnızca atık yönetimi ile geri dönüşümü teşvik eden maddelerin korunması yönünde şekillendi.
Özellikle Suudi Arabistan, Rusya ve İran gibi fosil yakıt üreticisi ülkeler, plastik üretimine yönelik bağlayıcı hedeflere karşı çıkıyor. Bu ülkeler, anlaşmanın plastik atıkların yönetimine odaklanması gerektiğini savunuyor. Buna karşılık, Avrupa Birliği ve Pasifik ada ülkeleri gibi yüksek sesle konuşan ülkeler, üretim kısıtlamaları olmadan kirlilikle mücadelenin başarısız olacağını vurguluyor. Çevre örgütleri, taslak metnin bu haliyle kabul edilmesinin, dünya genelinde plastik üretiminin 2050 yılına kadar üç katına çıkmasına yol açabileceğini belirtiyor.
Müzakereciler, Busan'daki görüşmelerin ardından yaptıkları açıklamada, anlaşmanın geleceğine ilişkin belirsizliğin sürdüğünü ifade etti. Amerika Birleşik Devletleri'nin başmüzakerecisi, süreçte ilerleme kaydedildiğini ancak kritik konularda hâlâ anlaşma sağlanamadığını dile getirdi. Yeni taslak metnin, müzakerelerin bir sonraki turuna kadar geçerli olacağı ve tarafların görüşlerini iletmesi için zaman tanınacağı bildirildi.
Küresel etki ve geleceğe yönelik endişeler
Plastik kirliliği, dünya genelinde okyanuslardan gıda zincirine kadar pek çok alanda ciddi bir tehdit oluşturuyor. Her yıl yaklaşık 11 milyon ton plastik atığın okyanuslara karıştığı tahmin ediliyor. Bu durum, deniz canlılarının yanı sıra insan sağlığını da tehdit ediyor. Uzmanlar, plastik üretiminin azaltılmaması halinde bu rakamın 2040 yılına kadar 29 milyon tona ulaşabileceği uyarısında bulunuyor.
Plastik anlaşması, Paris İklim Anlaşması'ndan sonra en kapsamlı çevre sözleşmesi olarak görülüyor. Ancak fosil yakıt üreticisi ülkelerin direnişi, küresel çevre politikalarının karşı karşıya olduğu zorlukları bir kez daha gözler önüne seriyor. Çevre örgütleri, plastik üretiminin azaltılmasının, iklim değişikliğiyle mücadele ve biyolojik çeşitliliğin korunması açısından da kritik önemde olduğunu vurguluyor. Zira plastik üretimi, fosil yakıtların çıkarılması ve işlenmesiyle doğrudan bağlantılı olduğundan, sera gazı emisyonlarına önemli ölçüde katkıda bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, plastik atık ithalatı konusunda önemli bir aktör olarak bu süreçten doğrudan etkileniyor. Avrupa'dan ithal edilen plastik atıkların önemli bir kısmı Türkiye'ye geliyor ve bu durum çevresel baskılar yaratıyor. Küresel bir plastik anlaşması, Türkiye'nin atık yönetimi politikalarını ve geri dönüşüm altyapısını yeniden şekillendirmesini gerektirebilir. Ancak üretim kısıtlamalarının olmaması, Türkiye'nin plastik sektöründe kısa vadede bir değişiklik yaratmayabilir. Uzun vadede ise Türkiye'nin, AB'nin plastik atık ihracatına yönelik düzenlemelerine uyum sağlaması ve kendi atık yönetim sistemini güçlendirmesi kritik önem taşıyor. Ayrıca doğu Akdeniz'de artan deniz kirliliği, Türkiye'nin kıyı ekosistemlerini tehdit ediyor; bu yüzden plastik anlaşmasının kapsamı Türkiye'nin çevre politikaları açısından belirleyici olacak.
