İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD'nin İran'a yönelik yaptırımlarına rağmen birçok ülkenin Tahran ile çalışmaya devam ettiğini belirterek, İran'ın dış politikada yalnızlaştırılamayacağını söyledi. Pezeşkiyan, ülkesinin ekonomik ve ticari ortaklıklarını çeşitlendirme çabalarının sürdüğünü vurguladı. Açıklama, İran'ın nükleer anlaşma sonrası dönemde artan yaptırım baskısına karşın bölgesel ve küresel aktörlerle ilişkilerini derinleştirme arayışını yansıtıyor.
İran'ın Yaptırımlara Karşı Stratejisi
Pezeşkiyan'ın açıklamaları, İran'ın 2018'de ABD'nin nükleer anlaşmadan çekilmesi ve ardından uyguladığı yaptırımlarla şekillenen zorlu ekonomik koşullara rağmen dış ticaretini sürdürme kararlılığını gösteriyor. İran, özellikle Çin, Rusya, Hindistan ve bazı Avrupa ülkeleriyle enerji, tarım ve sanayi alanlarında işbirliğini artırmaya çalışıyor. Tahran yönetimi, yaptırımları delen ülkelerle ticaret mekanizmaları geliştirerek ABD'nin finansal izolasyon politikasını aşmayı hedefliyor.
İran, son yıllarda özellikle Asya pazarlarına yönelerek petrol ihracatını sürdürüyor. Çin, İran petrolünün en büyük alıcısı konumunda. Ayrıca İran, Avrasya Ekonomik Birliği ile ticaret anlaşmaları ve bölgesel kalkınma projeleri aracılığıyla ekonomik bağlarını güçlendiriyor. Pezeşkiyan'ın mesajı, Batı'nın yaptırım rejimine rağmen İran'ın alternatif ortaklık ağları kurduğunu ve bu ağların genişlediğini ortaya koyuyor.
Uzmanlar, İran'ın yaptırımlara rağmen ticaret yapabilmesinin, ABD'nin yaptırım politikasının etkinliğini sorgulattığını belirtiyor. Ancak yaptırımların İran ekonomisi üzerindeki baskısı sürüyor; enflasyon ve işsizlik gibi yapısal sorunlar halk üzerindeki yükü artırıyor. Pezeşkiyan hükümeti, bu koşullarda hem iç ekonomiyi stabilize etmeye hem de dış ticaret hacmini korumaya çalışıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran'ın yaptırımlara rağmen ticaret yapabilmesi, Orta Doğu'da güç dengelerini de etkiliyor. Bölgede İran ile Suudi Arabistan arasındaki normalleşme süreci, ekonomik işbirliği potansiyelini artırıyor. Ayrıca İran'ın Şanghay İşbirliği Örgütü'ne üyeliği ve BRICS'e katılım başvurusu, Batı dışı aktörlerle ilişkilerini kurumsallaştırma çabası olarak yorumlanıyor. Bu gelişmeler, ABD'nin yaptırım politikasının etkinliğini azaltırken, İran'ın çok kutuplu bir dünya düzeninde kendine alan açma stratejisini gösteriyor.
Avrupa ülkeleri ise ABD yaptırımlarına rağmen İran ile ticaret yapmak için INSTEX gibi mekanizmalar geliştirmeye çalıştı ancak bu girişimler sınırlı kaldı. Yine de Pezeşkiyan'ın açıklaması, bazı Avrupa şirketlerinin ve ülkelerin İran pazarına ilgi duyduğunu gösteriyor. İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin canlandırılması, yaptırımların hafifletilmesi için kritik bir kapı olarak duruyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile ticari ve ekonomik ilişkilerini sürdürürken ABD yaptırımlarına karşı denge politikası izliyor. Pezeşkiyan'ın açıklamaları, Türkiye'nin İran ile enerji ve ticaret alanındaki işbirliğini sürdürme konusundaki istekliliğini teyit ediyor. Ancak yaptırımların ikincil etkileri, Türk şirketlerini risk almaktan alıkoyabiliyor. Türkiye, İran ile ticaretin artırılması için alternatif ödeme mekanizmaları geliştirme çabasında. Bölgesel istikrar açısından İran'ın ekonomik olarak ayakta kalması, Türkiye'nin sınır güvenliği ve enerji arz güvenliği için önemli. Ayrıca İran pazarı, Türk ihracatçısı için önemli bir alternatif oluşturuyor. Bu gelişme, Türkiye'nin ABD ile ilişkilerinde denge gözeterek İran ile ekonomik bağlarını güçlendirme stratejisinin bir parçası olarak görülebilir.
