İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, yemin töreninin ardından yaptığı ilk kapsamlı konuşmada, İran'ın ulusal egemenliğini korumak için her türlü baskı ve tehdide karşı duracağını söyledi. Orta Doğu'nun en önemli aktörlerinden biri olan İran'ın yeni lideri, Amerikan yaptırımlarının ülkeyi zor durumda bıraktığını ancak dirençli ekonominin bu baskılara dayanacağını vurguladı. Pezeşkiyan, özellikle ABD ile nükleer müzakereler ve bölgesel güvenlik konularında sert bir duruş sergileyeceğini ima etti.
Gelişmenin arka planı
Pezeşkiyan'ın bu açıklaması, İran'da cumhurbaşkanı İbrahim Reisi'nin helikopter kazasında hayatını kaybetmesinin ardından düzenlenen sevimli seçimle göreve gelmesinin hemen sonrasında geldi. Reformist olarak bilinen Pezeşkiyan, seçim kampanyasında dış politikada diyalog ve ılımlılık vaat etmişti. Ancak yemin töreni konuşmasında daha sert bir üslup kullanması, birçok analist tarafından İran'daki muhafazakâr güçleri yatıştırma çabası olarak yorumlandı.
ABD Başkanı Joe Biden yönetimi, İran'la nükleer anlaşmayı canlandırmak için dolaylı müzakereleri sürdürüyor ancak henüz somut bir ilerleme kaydedilmedi. Pezeşkiyan, nükleer programla ilgili olarak İran'ın ulusal çıkarlarını koruyacağını ve kırmızı çizgilerinden taviz vermeyeceğini belirtti. İsrail ile artan gerginlikler de bölgede yeni bir çatışma riskini artıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İran'ın sert duruşu, Orta Doğu'da halihazırda kırılgan olan dengeleri daha da karmaşık hale getirebilir. Yemen'deki Husiler, Lübnan'daki Hizbullah ve Suriye'deki İran destekli gruplar, Pezeşkiyan'ın politikalarını yakından takip ediyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, İran'la diyalog kanallarını açık tutmaya çalışırken ABD'nin yeni yaptırım tehditleri de gündemde.
Uzmanlar, Pezeşkiyan'ın ikili bir strateji izleyeceğini öngörüyor. Bir yandan yaptırımları hafifletmek için diplomasi yürütürken, diğer yandan bölgesel vekil güçleri üzerindeki kontrolünü sıkılaştıracak. Rusya ve Çin ile olan stratejik işbirlikleri de İran'a önemli bir manevra alanı sağlıyor. Pezeşkiyan'ın açıklamaları, bu ülkelerin de İran'ın çizgisini destekleyeceği anlamına geliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Orta Doğu politikası açısından önemli sonuçlar doğurabilir. Ankara, İran'la hem işbirliği hem rekabet halinde. İki ülke, Suriye ve Irak'ta zaman zaman karşı karşıya gelirken enerji ve ticaret alanlarında ortak çıkarları bulunuyor. Pezeşkiyan'ın sert duruşu, özellikle İran destekli grupların Türkiye sınırındaki varlığı ve PKK ile bağlantıları endişe verici. Diğer yandan, ABD yaptırımlarının sürmesi Türkiye'nin İran'la ticaret yapma kabiliyetini sınırlayabilir. Türkiye, İran'ın nükleer programı konusunda BM Güvenlik Konseyi'nde oy kullanırken denge politikası izlemişti. Bu nedenle, Tahran'ın tavizsiz tutumu bölgesel istikrarı etkileyerek Türkiye'nin çıkarlarını da doğrudan etkileyecektir.
