ABD Başkanı Donald Trump'ın İran ile yapılan geçici nükleer mutabakatı reddetmesi ve Yemen'deki Husilere yönelik yeni saldırılar düzenleneceğini açıklamasının ardından petrol fiyatları çarşamba günü erken saatlerde yüzde 6'nın üzerinde yükseldi. Trump'ın yönetimi, Tahran'ın nükleer programını sınırlandıran 2015 anlaşmasına benzer bir mutabakatı kabul etmeyeceğini duyururken, bölgedeki gerilimlerin yeniden tırmanmasıyla Brent petrolün varil fiyatı 71 doları aştı. Geçtiğimiz ay İran ile imzalanan mutabakat zaptının ardından düşüş eğilimi gösteren petrol fiyatları, Washington'un yeni tutumuyla sert bir yön değiştirdi.
Trump'tan İran anlaşmasına veto: 'Yeni bir çerçeve gerekiyor'
Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, Başkan Trump'ın İran'la varılan geçici anlaşmayı 'yetersiz' bularak reddettiği bildirildi. Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, "İran'ın nükleer silah elde etmesini engelleyecek gerçek bir anlaşma istiyoruz. Bu anlaşma değil, bir erteleme planı. Kabul etmiyoruz" ifadelerini kullandı. Trump ayrıca Yemen'deki İran destekli Husilere karşı operasyonların yoğunlaştırılacağını ve 'daha önce görülmemiş' bir askeri baskı uygulanacağını söyledi. Bu açıklamalar, bölgedeki jeopolitik risk primini anında yükseltti.
Petrol piyasaları, Trump'ın sözlerine anında tepki verdi. Brent petrol yüzde 6,2 artışla 71,40 dolara, ABD ham petrolü (WTI) ise yüzde 6,5 artışla 67,80 dolara yükseldi. Analistler, yükselişin sadece anlaşmanın reddiyle sınırlı olmadığını, aynı zamanda Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin üretim kısıntılarının da etkili olduğunu belirtiyor. OPEC+'ın nisan ayında planlanan üretim artışını erteleyebileceği spekülasyonları da fiyatları destekliyor.
Bölgesel gerilimler ve küresel petrol arzı tehdidi
Trump'ın İran'a yönelik 'maksimum baskı' politikasına geri dönmesi, Hürmüz Boğazı'ndan geçen tanker trafiğinin yeniden risk altına girmesi anlamına geliyor. İran, geçmişte bu stratejik su yolunu kapatmakla tehdit etmişti. Dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nda yaşanacak bir aksama, küresel ekonomiyi ciddi şekilde etkileyebilir. Uzmanlar, ABD'nin Husilere yönelik saldırılarının Yemen'deki savaşı yeniden alevlendirebileceği ve Suudi Arabistan'ın güney sınırını tehdit edebileceği uyarısında bulunuyor.
Öte yandan, Rusya ve Suudi Arabistan'ın liderliğindeki OPEC+ grubu, mart ayındaki toplantısında üretim kısıntılarını sürdürme kararı almıştı. Trump'ın İran hamlesi, OPEC+'ın nisan ayında üretimi artırma olasılığını azaltıyor, çünkü yüksek fiyatlar üretici ülkelerin işine geliyor. Küresel talep ise Çin'deki toparlanma ve Avrupa'da beklenenden iyi gelen ekonomik verilerle destekleniyor. Ancak yüksek fiyatlar, enerji ithalatçısı ülkelerde enflasyonist baskıları artırabilir ve merkez bankalarının faiz indirim planlarını geciktirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Petrol fiyatlarındaki bu ani yükseliş, Türkiye gibi net enerji ithalatçısı ülkeler için doğrudan cari açık ve enflasyon riski anlamına geliyor. Brent petrolün 71 doların üzerine çıkması, Türkiye'nin enerji faturasını aylık bazda yüzde 5-7 artırabilir. Ayrıca İran'la nükleer müzakerelerin yeniden tıkanması, Türkiye'nin komşusu İran'la ilişkilerinde hassas bir denge kurmasını gerektiriyor. Ankara, hem ABD ile ittifakını korumak hem de enerji ve ticaret bağları bulunan İran'la diyaloğu sürdürmek zorunda. Bölgesel istikrarsızlık, Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki güvenlik çıkarlarını da dolaylı olarak etkileyebilir.
