ABD'nin İran'a yönelik yenilenen hava saldırıları, küresel petrol piyasalarında dalgalanmaya yol açarak ham petrol fiyatlarını bir ayın en yüksek seviyesine taşıdı. Brent petrol varil başına 81 doları aşarken, ABD ham petrolü (WTI) 76 doların üzerine çıktı. Bu artış, özellikle Ortadoğu'da tırmanan askeri gerilimin arz güvenliği endişelerini yeniden alevlendirmesinden kaynaklanıyor. Son bir haftada yüzde 5'in üzerinde değer kazanan petrol, yatırımcıları bölgedeki krizin derinleşmesi halinde daha büyük fiyat sıçramalarına karşı tetikte olmaya itiyor.
Gelişmenin arka planı: ABD-İran gerginliği yeniden alevlendi
ABD Savunma Bakanlığı, 3 Şubat 2025'te İran destekli milis gruplarına ait hedeflere yönelik Suriye ve Irak'ta hava saldırıları düzenlediğini duyurdu. Bu saldırılar, Ürdün'deki ABD askeri üssüne yapılan ve üç Amerikan askerinin ölümüne yol açan drone saldırısına misilleme olarak gerçekleştirildi. Pentagon, operasyonun başarılı olduğunu ve İran Devrim Muhafızları'na bağlı Kudüs Gücü'nün lojistik tesisleri ile mühimmat depolarını vurduğunu açıkladı.
İran ise bu saldırıları kınayarak misilleme tehdidinde bulundu. Tahran yönetimi, ABD'nin bölgedeki askeri varlığını artırmasını 'provokasyon' olarak nitelendirdi ve uluslararası toplumu müdahaleye çağırdı. Irak hükümeti de ABD'nin kendi topraklarındaki operasyonları kınarken, Bağdat'taki Dışişleri Bakanlığı 'egemenlik ihlali' gerekçesiyle ABD büyükelçisini protesto etti.
Gelişmeler, İsrail-Hamas çatışmasının bölgeye yayılma riskini artırırken, Husi milislerinin Kızıldeniz'deki ticari gemilere yönelik saldırılarının da devam etmesi petrol piyasasını tedirgin ediyor. Küresel enerji şirketleri, olası bir Hürmüz Boğazı ablukası senaryosu üzerinde acil durum planlarını gözden geçirmeye başladı.
Bölgesel ve küresel boyut: Piyasalar alarmda
Petrol fiyatlarındaki yükseliş, sadece jeopolitik risklerle sınırlı kalmadı; arz-talep dengesi de etkili oldu. OPEC+'nın üretim kesintilerini sürdürmesi ve ABD'nin stratejik petrol rezervlerini doldurma çabaları, arz tarafındaki baskıyı artırıyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), mevcut fiyat seviyesinin küresel enflasyon üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturabileceği uyarısında bulundu. Özellikle gelişmekte olan ülkelerin enerji ithalat faturalarının artması beklenirken, Avrupa Merkez Bankası (ECB) petrol şokunun büyümeyi yavaşlatabileceğini sinyallerini verdi.
Analistler, İran'ın doğrudan çatışmaya girmesi veya Hürmüz Boğazı'nı kapatması halinde petrol fiyatlarının varil başına 100 doları geçebileceğini öngörüyor. Öte yandan, ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları sıkılaştırması ve Çin'in İran petrolü ithalatını azaltması da fiyatları yukarı iten diğer faktörler arasında.
Jeopolitik gelişmelerin yanı sıra, soğuk hava koşulları nedeniyle Kuzey Amerika ve Avrupa'da artan ısınma talebi de petrole olan talebi canlı tutuyor. ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA), stokların geçen hafta beklenenden fazla düştüğünü açıklayarak piyasayı daha da gerdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerjide büyük ölçüde dışa bağımlı bir ülke olarak petrol fiyatlarındaki bu artıştan doğrudan etkilenecektir. Brent petrolün 80 dolar üzerinde seyretmesi, cari açık üzerinde baskı yaratmakta ve enflasyonla mücadeleyi zorlaştırmaktadır. Ayrıca Türkiye'nin Irak ve Suriye'deki gelişmeleri yakından takip etmesi gerekiyor; çünkü ABD-İran çatışması sınır güvenliğini ve bölgedeki Türk askeri varlığını etkileyebilir. Ankara, hem enerji maliyetlerini dengelemek hem de olası bir bölgesel istikrarsızlık karşısında diplomatik girişimlerini artırmak zorunda kalacaktır. Türkiye'nin Rusya ve İran ile olan enerji iş birliği, bu krizde bir tampon görevi görebilir ancak kısa vadede akaryakıt fiyatlarına yansıyacak artışlar kaçınılmaz görünüyor.
