Eski ABD Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi, Başkan Donald Trump'ın İran'a yönelik askeri müdahale kararını sert bir dille eleştirdi. Perşembe günü yaptığı açıklamada Pelosi, Amerikan halkının bu "hatanın bedelini ödediğini" söylerken, ABD ile İran arasında imzalanan mutabakat zaptını (MoU) "İranlılara gerçek bir hediye" olarak nitelendirdi. Pelosi, "Beyaz Saray'ın şu anki sakininin bu anlaşmayı parçalaması ve ardından İran'ı hedef alan bir askeri operasyon başlatması, tam anlamıyla bir felaketti. Bu kararın sonuçlarına katlanmak zorunda kalan yine Amerikan askerleri ve vergi mükellefleri oldu" ifadelerini kullandı. Demokrat Partili siyasetçi, Trump yönetiminin İran politikasının tutarsız ve tehlikeli olduğunu vurgulayarak, "Önce nükleer anlaşmadan çekildiler, sonra yaptırımlarla İran'ı köşeye sıkıştırmaya çalıştılar, en sonunda da doğrudan askeri güç kullanmaya kalkıştılar. Oysa bu süreçte ortaya çıkan mutabakat, İran'a istediğinden fazlasını verdi" dedi.
Gelişmenin Arka Planı: Trump'ın İran Politikası
Pelosi'nin bu sert eleştirisi, Trump yönetiminin 2018 yılında İran nükleer anlaşmasından (JCPOA) tek taraflı olarak çekilmesinin ardından başlayan gerginlik sürecine dayanıyor. Trump, anlaşmanın İran'ın nükleer faaliyetlerini yeterince kısıtlamadığı gerekçesiyle ayrılma kararı almış, ardından İran'a yönelik "maksimum baskı" politikası kapsamında bir dizi ekonomik yaptırım uygulamıştı. Bu yaptırımlar, İran ekonomisini ciddi şekilde etkilemiş, ancak Tahran yönetimini müzakere masasına oturtmak yerine uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırmaya itmişti. Trump'ın Ocak 2020'de İranlı General Kasım Süleymani'yi hedef alan insansız hava aracı saldırısı, iki ülke arasındaki gerilimi tırmanma noktasına getirdi. Saldırının ardından İran, Irak'taki ABD üslerine füze saldırıları düzenlemiş, ancak her iki taraf da tam ölçekli bir savaştan kaçınmıştı. Pelosi, bu sürecin ardından sağlanan mutabakatın, İran'ın elini güçlendirdiğini ve ABD'nin Ortadoğu'daki itibarını zedelediğini savunuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Pelosi'nin eleştirileri, ABD-İran ilişkilerinin yalnızca ikili bir mesele olmadığını, aynı zamanda Ortadoğu'nun jeopolitik dengelerini de doğrudan etkilediğini gösteriyor. Trump döneminde yaşanan bu güven bunalımı, Suudi Arabistan ve İsrail gibi ABD müttefiklerini de tedirgin etmişti. Öte yandan Avrupalı müttefikler, ABD'nin İran anlaşmasından çekilmesine karşı çıkmış ve kendi mekanizmalarıyla İran'la ticareti sürdürmeye çalışmıştı. Pelosi, "Bu sadece bir hata değil, aynı zamanda uluslararası toplumda güvenilirliğimizi sorgulatan bir adımdı. Müttefiklerimiz bile artık ABD'nin verdiği sözlere güvenemiyor" şeklinde konuştu. Uzmanlar, Trump'ın İran politikasının Biden yönetimine devraldığı ağır bir miras bıraktığı görüşünde. Biden, yeniden nükleer anlaşmaya dönmek için müzakerelere başlamış olsa da, Kongre'deki muhafazakar kanadın direnci ve İran'ın artan nükleer kapasitesi süreci zorlaştırıyor. Pelosi'nin bu açıklamaları, özellikle 2024 başkanlık seçimleri öncesinde Demokratların Trump'ın dış politika mirasına yönelik eleştirilerini yoğunlaştırdığını ortaya koyuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye açısından iki önemli boyuta sahiptir. Birincisi, Türkiye İran'la komşu olup enerji ithalatında İran'a bağımlıdır; ABD-İran gerilimi, Türkiye'nin enerji maliyetlerini ve bölgesel ticaretini doğrudan etkilemektedir. İkincisi, ABD'nin İran politikasındaki belirsizlik, Suriye ve Irak'taki güç dengelerini değiştirebilmekte, PKK/PYD gibi terör örgütlerine yönelik Türkiye'nin operasyonlarını zorlaştırabilmektedir. Pelosi'nin eleştirdiği türden bir ABD politikası, Ankara için öngörülemez bir komşu ve bölgesel istikrarsızlık riski anlamına gelirken, Biden yönetiminin daha kurumsal yaklaşımı Türkiye'nin ittifak ilişkilerinde bir nebze rahatlama sağlayabilir. Ancak İran'ın nükleer programındaki ilerleme, Türkiye'nin savunma planlamasında da dikkate alınması gereken bir faktördür.
