Çin Bilim ve Teknoloji Bakanı Yin Hejun, yapay zekanın yarattığı fırsat ve risklerin yönetilmesi için tüm ülkelerin ortak çaba göstermesi gerektiğini söyledi. Bu açıklama, Pekin ile Washington arasındaki ticaret ve teknoloji gerilimlerinin yeniden tırmandığı ve iki ülke liderlerinin ay sonunda bir araya gelmesinin planlandığı bir dönemde geldi. Bakan Yardımcısı, yapay zeka konusunda 'rekabet yerine işbirliği' vurgusu yaparak, uluslararası toplumun ortak kurallar geliştirmesi gerektiğini ifade etti.
Küresel Yapay Zeka Yönetimi Çağrısı
Çinli bakan, yapay zeka teknolojisinin hızla gelişmesinin tüm insanlığı etkileyen fırsatlar sunduğunu, ancak etik, güvenlik ve siber suistimal gibi alanlarda ciddi riskleri de beraberinde getirdiğini belirtti. Bu risklerin tek bir devletin çabalarıyla üstesinden gelinemeyeceğini vurgulayan Yin Hejun, 'Yapay zekanın geleceği, küresel dayanışmaya bağlıdır. Hiçbir ülke bu dönüşümü tek başına şekillendiremez ya da sonuçlarından tek başına kaçınamaz' dedi.
Pekin yönetimi, Birleşmiş Milletler bünyesinde kapsamlı bir yapay zeka yönetim çerçevesi oluşturulması ve gelişmekte olan ülkelerin yapay zeka teknolojilerine erişiminin artırılması için önerilerini de yineledi. Bu çerçevede Batılı ülkelerin teknolojik tekelleşmesine karşı önlemler alınması ve veri egemenliği ilkelerinin gözetilmesi çağrısı yapıldı.
Zirve Öncesi Rekabet Dinamikleri
Bu açıklamalar, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping arasında gerçekleşmesi planlanan zirveden sadece haftalar önce geldi. Görüşme kapsamında ticaret dengesi, teknoloji kısıtlamaları, yarı iletkenler ve yüksek teknoloji ürünlerine uygulanan tarifeler masada olacak. Özellikle ABD'nin son aylarda Çin menşeli çiplere ve yapay zeka algoritmalarına yeniden kısıtlama getireceği yönündeki haberler, iki ülke arasındaki ilişkileri yeniden germiş durumda.
Uzmanlar, ABD'nin dünyanın en büyük yapay zeka üreticisi ve tüketicisi olarak kalmak istediğini, Çin'in ise bu alanda attığı büyük hamleyi hükümet destekli programlarla sürdüreceğini belirtiyor. Özellikle yapay zeka alanında yetenek ve veri avantajına sahip olan Çin, ses tanıma, görüntü işleme ve otonom sistemlerde önemli ilerlemeler kaydetmiş durumda.
Asya-Pasifik Bölgesine Yansımalar
Yapay zeka teknolojisinin askeri kullanımı, siber savunma ve casusluk suçlamaları, Asya-Pasifik bölgesinde de ciddi bir güvenlik boyutu taşıyor. Güney Kore ve Japonya, hem ABD hem de Çin ile yapay zeka alanında işbirliği eğilimlerini dengelerken, Batılı devlerin, Çinli teknoloji firmalarına uyguladıkları yaptırımlar bölgeyi tedirgin etmeye devam ediyor.
Bölgedeki uzmanlar, Çin in çağrısının, özellikle gelişmekte olan Asya ülkelerinde karşılık bulabileceğini belirtiyor. Bu ülkeler, yapay zeka alanında derinleşen ABD-Çin rekabeti nedeniyle gelecekte hangi teknolojik ekosisteme yakınlaşacakları konusunda net bir tercih yapamıyor. Çin'in "dijital ipek yolu" projesi kapsamında sunduğu erişim kolaylıkları, Pekin'in bu ülkelerde elini güçlendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, yapay zeka teknolojilerinde ticaret ve güvenlik ortakları arasında dengeli bir konum arayışını sürdürüyor. Ankara, ABD ile NATO çerçevesindeki müttefiklik ilişkisini korurken, Çin'in teknoloji transferine kapalı görünen yapısı Ankara'yı farklı arayışlara itebilir. Türkiye'nin yapay zeka alanındaki milli yazılım hamleleri ve savunma sanayiindeki otonom sistemler projeleri, bu dönemde devlet desteğiyle ivme kazanabilir. Ancak veri egemenliği, düzenlemeler ve yurt dışına bağımlılık, önümüzdeki dönemde Türk dış politikasının teknoloji diplomasisini yoğunlaştırabilir.
