Pakistan hükümeti, hijyenik pedlerden alınan ve halk arasında 'period tax' (dönem vergisi) olarak bilinen yüzde 10'luk federal tüketim vergisini kaldırmayı planlıyor. Sağlık Bakanı Mustafa Kemal tarafından yapılan açıklamada, söz konusu verginin kaldırılması için yasal düzenlemelerin tamamlandığı ve meclise sevk edileceği belirtildi. Karar, ülkede 2019 yılından bu yana süren ve genç aktivistlerin öncülük ettiği hukuki mücadelenin ardından geldi. Ancak kampanyacılar, bu adımın dönem yoksulluğuyla mücadelede sadece bir başlangıç olduğunu, asıl mücadelenin hijyenik ürünlere erişimin yaygınlaştırılması için verileceğini vurguluyor.
Genç aktivistlerin yaklaşık beş yıllık hukuk savaşı
Kararın arkasında, Pakistan'da kadın sağlığı alanında çalışan genç aktivistlerin uzun soluklu hukuk mücadelesi yatıyor. 2019 yılında, aralarında İslamabad merkezli bir sivil toplum kuruluşunun da bulunduğu bir grup aktivist, hijyenik pedlerin 'lüks mal' olarak değerlendirilip yüksek oranda vergilendirilmesini anayasaya aykırı bularak Lahor Yüksek Mahkemesi'ne başvurdu. Dilekçede, bu uygulamanın düşük gelirli kadınların temel hijyen ürünlerine erişimini engellediği ve cinsiyet eşitliğine aykırı olduğu vurgulandı. Mahkeme süreci devam ederken, Pakistan hükümeti 2022 bütçesinde pedlerden alınan yüzde 5'lik ek vergiyi kaldırmış, ancak yüzde 10'luk federal satış vergisi (FED) yürürlükte kalmıştı. Sağlık Bakanı Mustafa Kemal'in geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada, FED'in de kaldırılmasıyla birlikte pedlerin fiyatının önemli ölçüde düşeceği belirtildi. Bakan, bu adımın kadın sağlığı ve toplumsal cinsiyet eşitliği açısından tarihi bir adım olduğunu ifade ederken, kampanyacılar ise daha kapsamlı politikalar talep ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Güney Asya'da dönem yoksulluğuyla mücadele
Pakistan'daki bu gelişme, Güney Asya'da dönem yoksulluğuyla mücadele bağlamında önemli bir dönemeç olarak değerlendiriliyor. Hindistan 2018 yılında pedlerden alınan yüzde 12'lik GST'yi kaldırarak benzer bir adım atmıştı. Nepal ve Bangladeş'te ise aktivistler benzer vergi indirimleri için mücadele ediyor. Pakistan'da kadınların yaklaşık yüzde 50'sinin düzenli olarak hijyenik ped alamadığı tahmin ediliyor. Bu durum, genç kızların okula devamsızlığından iş gücü kaybına kadar geniş bir yelpazede olumsuz etkilere yol açıyor. Hükümetin vergiyi kaldırma kararı, Dünya Bankası ve Birleşmiş Milletler gibi uluslararası kuruluşlar tarafından da memnuniyetle karşılandı. Ancak kampanyacılar, verginin kaldırılmasının yeterli olmadığını, okullarda ücretsiz ped dağıtımı ve toplumsal farkındalık kampanyaları gibi ek adımlar atılması gerektiğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Pakistan'ın ped vergisini kaldırması, Türkiye'de benzer taleplerin gündeme gelmesini sağlayabilir. Türkiye'de hijyenik pedler yüzde 18 KDV ile satılıyor ve 'temel ihtiyaç' yerine 'kozmetik ürün' kategorisinde değerlendiriliyor. Sivil toplum kuruluşları ve kadın örgütleri, bu verginin kaldırılması için uzun süredir kampanya yürütüyor. Pakistan örneği, uluslararası alanda dönem yoksulluğuyla mücadelede önemli bir referans noktası haline gelirken, Türkiye'deki aktivistler de bu kararı emsal olarak gösterebilir. Küresel düzeyde kadın sağlığına yönelik bu tür politikalar, Türkiye'nin de dahil olduğu gelişmekte olan ülkelerde benzer düzenlemelerin hızlanmasına katkıda bulunabilir.
