Pakistan'da cezaevinde bulunan eski Başbakan İmran Han'ın başlıca siyasi kalesi olan Pencap eyaletinde olağanüstü hal ilan edilmesi ve eyalet hükümetinin askıya alınması, ülkenin siyasi krizini derinleştirdi. Han'ın ailesi, sağlığının giderek kötüleştiğini açıkladı. Reuters'ın Lahore kaynaklı haberine göre, karar, Han'ın partisi Pakistan Adalet Hareketi'nin (PTI) eyaletteki gücünü kırma hamlesi olarak yorumlanıyor.
Askeri ve Siyasi Arka Plan
İmran Han, Nisan 2022'de parlamentoda güvenoyu alamayarak görevden alınmış, ardından yolsuzluk suçlamalarıyla yargılanmış ve Ağustos 2023'ten bu yana cezaevinde tutuluyor. Han'ın tutuklanması, ülke çapında protestolara yol açmış, 9 Mayıs 2023'teki olaylarda göstericiler askeri tesislere saldırmıştı. Bu olayların ardından ordu ve hükümet, PTI'ye yönelik sert bir baskı kampanyası başlattı. Partinin birçok üst düzey yetkilisi tutuklandı, parti sembolleri ve seçim katılımı kısıtlandı.
Pencap, Pakistan'ın en kalabalık eyaleti ve siyasi olarak en belirleyici bölgesi. Han'ın partisi, 2024 genel seçimlerinde beklenenin üzerinde oy almasına rağmen, seçim sonuçlarına yapılan itirazlar ve idari müdahalelerle eyalet yönetimi el değiştirmişti. Şimdi ise eyalet hükümetinin askıya alınması, Han'ın siyasi geleceğini daha da belirsiz hale getiriyor. Lahore'daki gelişmeler, federal hükümetin PTI'yi tamamen siyaset dışı bırakma çabasının bir parçası olarak görülüyor.
Han'ın avukatları ve ailesi, cezaevi koşullarının kötü olduğunu, eski başbakanın sağlık sorunlarına yeterli müdahalenin yapılmadığını öne sürüyor. Han'ın eşi Bushra Bibi de tutuklu bulunuyor. Aile, uluslararası topluma çağrıda bulunarak bağımsız bir sağlık heyetinin cezaevine erişimine izin verilmesini istedi. Pakistan hükümeti ise bu iddiaları reddediyor ve Han'a gerekli tıbbi desteğin sağlandığını savunuyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Pakistan, nükleer silahlara sahip, 240 milyon nüfuslu ve stratejik açıdan kritik bir ülke. Siyasi istikrarsızlık, ülkenin ekonomik kriziyle birleştiğinde bölgesel güvenlik ve ticaret yollarını olumsuz etkileyebilir. Ülke, Uluslararası Para Fonu (IMF) ile zorlu bir kurtarma programı yürütüyor; siyasi belirsizlik, yatırımcı güvenini sarsıyor ve ekonomik reformları geciktiriyor. Ayrıca Pakistan, Afganistan sınırında güvenlik sorunları, Hindistan ile Keşmir anlaşmazlığı ve Çin ile Kuşak-Yol projesi kapsamındaki yatırımlar gibi hassas dosyalarla uğraşıyor.
İmran Han'ın popülist söylemi ve Batı karşıtı tutumu, özellikle genç ve kentli seçmenler arasında geniş bir destek tabanı oluşturmuştu. Ancak ordunun siyaset üzerindeki geleneksel etkisi, Han'ın iktidara gelmesiyle açık bir çatışmaya dönüştü. Han, 2022'de ABD'yi kendisini devirmek için komplo kurmakla suçlamış, bu iddia Washington tarafından reddedilmişti. Şimdi yaşananlar, Pakistan'da sivil-asker ilişkilerinin ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.
Uluslararası kamuoyu, Pakistan'daki gelişmeleri yakından izliyor. İnsan hakları örgütleri, Han'a yönelik muamelenin siyasi motivasyonlu olduğunu savunuyor. Birleşmiş Milletler ve bazı Batılı ülkeler, ifade özgürlüğü ve adil yargılanma konusunda endişelerini dile getirdi. Ancak Pakistan'ın jeopolitik önemi, özellikle ABD'nin Afganistan sonrası dengeleri ve Çin ile rekabeti bağlamında, Batı başkentlerinin sert tepki vermesini engelliyor.
Pencap'taki olağanüstü hal, ülke genelinde protesto çağrılarına yol açabilir. PTI, kararı "anayasal darbe" olarak nitelendiriyor ve yargı yoluna başvuracaklarını açıkladı. Pakistan'ın zaten kırılgan olan yargı sistemi üzerindeki baskı, siyasi tansiyonu daha da artırabilir. Önümüzdeki günlerde hem eyalet meclisi hem de federal parlamento önünde sert tartışmalar yaşanması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Pakistan ile köklü tarihi ve kültürel bağlara sahip, savunma sanayii ve ekonomi alanında işbirliğini derinleştiren bir ülke. Pakistan'daki siyasi istikrarsızlık, Türkiye'nin bölgesel ortaklıklarını ve yatırımlarını riske atabilir. Ancak Ankara, geleneksel olarak Pakistan'ın iç işlerine karışmaktan kaçınıyor ve askeri dengeleri gözetiyor. Yine de İmran Han döneminde ivme kazanan savunma anlaşmaları ve ekonomik projeler, yeni belirsizlik ortamında yavaşlayabilir. Türkiye için kritik nokta, Pakistan'ın istikrarını koruması ve bölgesel güvenlikte bir boşluk oluşmaması. Ayrıca, Pakistan'daki gelişmeler, Türkiye'nin İslam dünyasındaki diplomatik etkisini ve arabuluculuk rolünü test edebilir.
