Dünya genelinde 47 ülkede hala uygulanan idam cezası, Pakistan'da da tartışma konusu olmaya devam ediyor. İdam cezasına karşı mücadele eden insan hakları savunucuları, İslam dininin aslında bu cezayı teşvik etmediğini vurguluyor. Bu bağlamda, 2009 yılında Justice Project Pakistan'ı (JPP) kuran Barrister Sarah Belal, hem ülke içinde hem de yurtdışında idamla yargılanan en savunmasız Pakistanlı mahkumları temsil ediyor. Belal, Paris'te RFI'ye verdiği röportajda İslam hukukunun idam cezasına yaklaşımını ve Pakistan'da bu cezanın uygulanma biçimini eleştirdi. Belal'a göre, İslam'da idam cezası birçok koşula bağlanmış ve son derece sınırlı bir uygulamadır; ancak günümüz Pakistan'ında bu kısıtlamalar göz ardı edilmektedir.
Gelişmenin Arka Planı
Pakistan, dünyada idam cezasını en sık uygulayan ülkeler arasında yer alıyor. Özellikle 2014 yılında Peşaver'deki bir okul saldırısının ardından idam cezalarının infazında büyük bir artış yaşandı. O tarihten bu yana yüzlerce mahkum idam edildi. Sarah Belal, bu durumun İslam hukukuyla bağdaşmadığını savunuyor. Ona göre İslam, bir suç için ölüm cezası verilmesini birçok koşula bağlıyor: Suçun kesin bir şekilde kanıtlanması, adil bir yargılama süreci ve af veya diyet (kan parası) gibi alternatiflerin değerlendirilmesi gerekiyor. Ancak Pakistan'da yargı sürecinde ciddi aksaklıklar yaşanıyor. Mahkumların çoğu yoksul ve yeterli hukuki desteğe erişemiyor. Ayrıca, işkenceyle alınan ifadeler sıklıkla delil olarak kabul ediliyor. Belal, İslam hukukunda 'şüphe durumunda cezanın kaldırılması' ilkesinin altını çiziyor; ancak Pakistan mahkemelerinin bu ilkeye yeterince riayet etmediğini belirtiyor. JPP, bu nedenle idam cezasına çarptırılan yoksul mahkumların davalarını üstleniyor ve hem ulusal hem de uluslararası platformlarda bu konuda farkındalık yaratmaya çalışıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İdam cezası, sadece Pakistan'da değil, dünya genelinde tartışılan bir konu. Birleşmiş Milletler, idam cezasının kaldırılması yönünde çağrılar yapıyor ve insan hakları örgütleri bu cezanın caydırıcılık açısından etkisiz olduğunu savunuyor. Pakistan'ın komşuları arasında Hindistan, İran ve Çin gibi idam cezasını uygulayan ülkeler bulunuyor; ancak Bangladeş ve Sri Lanka gibi ülkeler son yıllarda idam cezalarını fiilen durdurmuş durumda. Sarah Belal'ın çalışmaları, Pakistan'da adalet sisteminin reforme edilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Uluslararası toplum da Pakistan'a baskı yapıyor; ancak ülke içindeki muhafazakar çevreler idam cezasının İslam'ın bir gereği olduğu yönünde propaganda yapıyor. Belal, bu propagandayı çürütmek için İslam alimleriyle iş birliği yapıyor ve İslam hukukunda idam cezasının son çare olduğunu vurguluyor. Küresel ölçekte ise idam cezasının kaldırılması eğilimi güçleniyor; 2023 itibarıyla 112 ülke idam cezasını tamamen kaldırmış durumda. Pakistan'ın bu eğilimin gerisinde kalması, uluslararası itibarına zarar veriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, 2004 yılında idam cezasını tamamen kaldırarak bu konuda önemli bir adım atmıştır. Ancak son yıllarda özellikle darbe girişimi sonrasında idam cezasının yeniden gündeme gelmesi, Pakistan örneğindeki tartışmalara benzer yönler taşımaktadır. Türkiye'nin AB sürecinde idam cezasının kaldırılması önemli bir kriter olmuştur. Pakistan'da yaşanan insan hakları ihlalleri ve adaletsiz yargılamalar, idam cezasının yeniden uygulanması halinde Türkiye'de de benzer sorunların yaşanabileceğini göstermektedir. Ayrıca, Türkiye'nin İslam dünyasında liderlik rolü düşünüldüğünde, İslam'ın idam cezasını teşvik etmediği yönündeki bu argümanlar, Türk kamuoyunda da tartışılmayı hak etmektedir. Küresel bir perspektiften bakıldığında, idam cezasının kaldırılması yönündeki uluslararası trend, Türkiye'nin de bu konudaki tutumunu netleştirmesini gerektirmektedir.
