Pakistan, Hindistan'ın İndus Suları Antlaşması'nı (IWT) askıya alarak ülkenin su payını kesme girişimini 'suyun silahlaştırılması' olarak nitelendirdi ve bu adımın bölgesel barış ve güvenlik açısından ciddi sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulundu. İslamabad yönetimi, Hindistan'ın antlaşmayı tek taraflı olarak askıya almasının uluslararası hukukun ihlali olduğunu ve iki ülke arasında 1960 yılından bu yana süregelen su paylaşımı düzenini bozduğunu belirtti. Dışişleri Bakanı İshak Dar ve diğer üst düzey hükümet yetkilileri, bu hamlenin bölgedeki istikrarı tehdit ettiğini vurguladı.
Gelişmenin Arka Planı: İndus Suları Antlaşması ve Tarihsel Boyutu
İndus Suları Antlaşması, Dünya Bankası'nın arabuluculuğunda 1960 yılında Hindistan ve Pakistan arasında imzalanmış bir su paylaşımı düzenlemesidir. Antlaşma, İndus Nehri sistemi üzerindeki altı nehrin (İndus, Jhelum, Chenab, Ravi, Beas ve Sutlej) sularını iki ülke arasında paylaştırmaktadır. Bu antlaşma, Soğuk Savaş döneminin en başarılı su yönetimi anlaşmalarından biri olarak kabul edilir ve iki ülke arasındaki savaşlara rağmen yürürlükte kalmıştır. Ancak son yıllarda, Keşmir sorunu ve terörizm iddiaları gibi nedenlerle iki ülke arasındaki gerilimler artmış, su kaynakları da bu gerilimin bir parçası haline gelmiştir.
Hindistan, son olarak 2023 yılında antlaşmanın bazı hükümlerini gözden geçirme niyetini açıklamış, Pakistan ise bu adımı 'su terörizmi' olarak nitelendirmişti. Antlaşmanın askıya alınması, Hindistan'ın Pakistan'a ait su payını manipüle edebilme veya engelleyebilme kapasitesine sahip olduğu anlamına geliyor. Pakistan, bu durumun tarımsal üretimini ve milyonlarca insanın suya erişimini tehdit ettiğini belirtiyor. Ayrıca, bu hamlenin bölgedeki gıda güvenliğini ve enerji üretimini de olumsuz etkileyeceği ifade ediliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Su Kaynaklarının Silahlaştırılması ve Uluslararası Hukuk
Su kaynaklarının silahlaştırılması, modern uluslararası ilişkilerde giderek artan bir endişe kaynağıdır. Uzmanlar, iklim değişikliği ve nüfus artışıyla birlikte su kıtlığının arttığı bir dönemde, suyun stratejik bir araç olarak kullanılmasının çatışmaları tetikleyebileceğine dikkat çekiyor. Hindistan'ın İndus Suları Antlaşması'nı askıya alması, sadece Pakistan için değil, aynı zamanda Güney Asya bölgesi için de önemli bir emsal teşkil ediyor. Bu durum, Çin, Bangladeş ve Nepal gibi diğer bölge ülkelerinin de su anlaşmalarının güvenliğinden endişe duymasına neden oluyor.
Uluslararası toplum, bu gelişmeyi yakından takip ediyor. Dünya Bankası, antlaşmanın garantörü olarak tarafları diyalog çağrısında bulundu. Ancak Hindistan, antlaşmanın kendisi için dezavantajlı olduğunu ve modern ihtiyaçlara cevap vermediğini savunuyor. Öte yandan, Pakistan konuyu Birleşmiş Milletler ve diğer uluslararası platformlara taşımayı planlıyor. Bu durum, su kaynaklarının paylaşımı konusunda uluslararası hukukun yetersiz kaldığını da gözler önüne seriyor. Küresel ölçekte, su anlaşmalarının tek taraflı olarak askıya alınması, benzer anlaşmaların geleceğini tehlikeye atabilir ve 'su savaşları' kavramını daha da gerçekçi hale getirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin de içinde bulunduğu su sıkıntısı çeken bölgeler için önemli bir uyarı niteliği taşıyor. Türkiye, Fırat ve Dicle nehirleri üzerinde yukarı kıyıdaş ülke olarak, suyun bir baskı aracı olarak kullanılmasına dair eleştirilere maruz kalmıştır. Ancak bu örnek, su anlaşmalarının tek taraflı feshinin bölgesel istikrarı nasıl tehdit edebileceğini göstermektedir. Türkiye'nin su diplomasisinde, anlaşmaların sürdürülebilirliği ve tüm tarafların haklarının güvence altına alınması için daha güçlü uluslararası mekanizmaların oluşturulmasını desteklemesi beklenebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Orta Doğu'da su kaynakları üzerinden yaşanabilecek olası çatışmalar için erken uyarı sistemleri ve iş birliği çabalarını artırması stratejik önem taşımaktadır.
