İran resmi açıklamasına göre, Pakistan Dışişleri Bakanı'nın Tahran ziyareti sırasında ABD'den herhangi bir mesaj iletilmesi beklenmiyor. Bu açıklama, İran ile ABD arasındaki dolaylı görüşme iddialarına ilişkin soru işaretlerini artırdı. Pakistan Dışişleri Bakanı, iki ülke arasındaki ikili ilişkileri ve bölgesel gelişmeleri görüşmek üzere Tahran'da temaslarda bulunuyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, ziyaretin ana gündeminin ikili işbirliği ve bölgesel konular olduğunu, ABD ile herhangi bir mesaj alışverişinin söz konusu olmadığını belirtti. Bu açıklama, Pakistan'ın İran ile ABD arasında arabuluculuk yapabileceği yönündeki spekülasyonları yalanladı.
Ziyaretin Arka Planı ve Bölgesel Bağlam
Pakistan Dışişleri Bakanı'nın Tahran ziyareti, Orta Doğu'da artan gerilim ve Gazze'de devam eden savaşın gölgesinde gerçekleşiyor. İran, ABD yaptırımları altında ekonomik olarak zorlanırken, Pakistan da ekonomik kriz ve siyasi istikrarsızlıkla mücadele ediyor. İki ülke son dönemde sınır güvenliği ve terörle mücadele konularında işbirliğini artırma arayışında. 2023 yılında iki ülke arasında karşılıklı füze saldırıları yaşanmış, ardından diplomatik ilişkiler hızla normale dönmüştü. Bu ziyaret, ilişkilerin daha da güçlendirilmesi amacını taşıyor.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, ziyaret sırasında ABD'den bir mesajın iletilmesinin beklenmediğini vurgulayarak, "Pakistanlı mevkidaşımızla görüşmelerimiz tamamen ikili ve bölgesel konulara odaklanacak. ABD ile herhangi bir mesaj alışverişi söz konusu değil" dedi. Bu açıklama, ABD'nin İran ile arasında arabuluculuk yapması için Pakistan'a baskı yaptığı iddialarını da çürütüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran ve ABD arasındaki ilişkiler, 2018'de ABD'nin nükleer anlaşmadan çekilmesinden bu yana son derece gergin. İran, nükleer programını genişletirken, ABD yaptırımları İran ekonomisini ciddi şekilde etkiliyor. Pakistan ise hem ABD hem de İran ile iyi ilişkiler yürütmeye çalışan bir denge politikası izliyor. Pakistan, ABD'nin Afganistan'daki savaşında kritik bir müttefikti ancak son yıllarda ilişkiler Soğuk Savaş sonrası en düşük seviyeye geriledi. İran ise Pakistan'ın doğu komşusu Hindistan ile yakın ilişkiler geliştirmesi nedeniyle zaman zaman rahatsızlık duyuyor. Ancak son dönemde İran ve Pakistan, ekonomik işbirliği ve sınır güvenliği konularında ortak hareket etme eğiliminde.
Uzmanlar, Pakistan'ın İran ile ABD arasında bir köprü rolü üstlenmesinin zor olduğunu belirtiyor. Pakistan'ın kendi iç siyasi ve ekonomik sorunları, böyle bir arabuluculuk için yeterli kapasiteye sahip olmadığını gösteriyor. Ayrıca İran, ABD ile doğrudan görüşmelere sıcak bakmıyor ve özellikle Gazze konusunda ABD'nin tutumunu sert bir şekilde eleştiriyor. Bu nedenle, Pakistan'ın arabuluculuk çabalarının sonuç vermesi düşük bir ihtimal olarak değerlendiriliyor.
Öte yandan, ziyaret sırasında İran ve Pakistan arasında enerji, ticaret ve sınır güvenliği konularında anlaşmalar imzalanması bekleniyor. İran, Pakistan'a doğalgaz ihraç etmek istiyor ancak ABD yaptırımları nedeniyle bu proje yıllardır hayata geçirilemiyor. Pakistan ise enerji ihtiyacını karşılamak için İran gazına sıcak bakıyor ancak ABD'nin yaptırım tehdidi nedeniyle çekingen davranıyor. Bu ziyaret, bu konuda bir ilerleme sağlanması için bir fırsat olarak görülüyor.
Bölgesel güvenlik açısından, İran ve Pakistan arasındaki işbirliği, Afganistan'daki istikrarsızlık ve terör tehdidiyle mücadelede kritik önem taşıyor. İki ülke, sınır bölgelerinde faaliyet gösteren ayrılıkçı gruplara karşı ortak operasyonlar düzenleyebilir. Ancak karşılıklı güvensizlik ve tarihsel sorunlar, bu işbirliğini zorlaştırıyor.
Uluslararası kamuoyu, İran'ın nükleer programı ve bölgesel yayılmacı politikaları konusunda endişeli. ABD ve İsrail, İran'ın nükleer silah edinmesini engellemek için askeri seçeneği masada tutuyor. Bu durum, Orta Doğu'da daha geniş bir savaş riskini artırıyor. Pakistan ise nükleer bir güç olarak bölgede denge unsuru olmaya çalışıyor ancak ekonomik zorluklar ve iç istikrarsızlık nedeniyle etkinliği sınırlı.
Sonuç olarak, Pakistan Dışişleri Bakanı'nın Tahran ziyareti, ikili ilişkilerin güçlendirilmesi ve bölgesel konuların ele alınması açısından önemli ancak ABD ile İran arasında bir mesaj trafiği beklentisi gerçekçi görünmüyor. İran'ın açıklaması, ABD ile doğrudan veya dolaylı görüşmelere kapalı olduğunu bir kez daha teyit ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve Pakistan ile tarihi, kültürel ve ekonomik bağlara sahip bir bölgesel güç olarak bu gelişmeyi yakından takip ediyor. İran-Pakistan arasındaki işbirliği, Türkiye'nin Doğu ve Güneydoğu sınırlarındaki güvenlik dengelerini etkileyebilir. Özellikle enerji koridorları ve ticaret yolları açısından Türkiye, İran üzerinden Pakistan'a uzanan bir güzergahın parçası olabilir. Ayrıca Türkiye, İran ile Batı arasında arabuluculuk yapabilecek ender ülkelerden biri olarak, bu tür ziyaretlerde aktif rol alabilir. ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları Türkiye'yi de dolaylı olarak etkiliyor; Türkiye, İran ile ticaretinde zorluklar yaşıyor. Bu nedenle, İran-Pakistan yakınlaşması, Türkiye'nin bölgesel ekonomik çıkarları açısından fırsatlar ve riskler barındırıyor.
