Pakistan, ABD ile İran arasında savaşı durdurma çabalarında kilit bir rol üstlendi. Başbakan Şahbaz Şerif bu hafta yaptığı açıklamada, iki ülke arasında askeri operasyonların "derhal ve kalıcı" olarak sona erdirilmesini öngören bir anlaşmaya varıldığını duyurdu. Pakistan, bu süreçte arabuluculuk yaparak zemin hazırlamaya devam edeceğini sinyallerini verdi. Anlaşmanın detayları henüz netlik kazanmamış olsa da, bölgesel barış için önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
ABD ile İran arasındaki gerginlik, son yıllarda zaman zaman sıcak çatışmaya dönüşme tehlikesi taşıdı. 2020'de General Kasım Süleymani'nin ABD tarafından öldürülmesiyle tırmanan kriz, ardından gelen diplomatik hamleler ve yaptırımlarla inişli çıkışlı bir seyir izledi. Pakistan, her iki ülkeyle de iyi ilişkileri olan bir ülke olarak arabuluculuk için ideal bir konumda bulunuyor. Özellikle Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif'in geçtiğimiz aylarda Washington ve Tahran ile yaptığı temaslar, bu anlaşmanın zeminini hazırladı.
Pakistan'ın arabuluculuk rolü, ülkenin bölgesel istikrar arayışı ve enerji ihtiyaçlarıyla da yakından ilişkili. İran-Pakistan doğalgaz boru hattı projesi gibi ekonomik çıkarlar, İslamabad'ın Tahran'la iyi ilişkilerini sürdürmesini gerektiriyor. Öte yandan Pakistan, ABD ile de uzun süredir güvenlik ve ekonomik işbirliği yapıyor. Bu denge politikası, Pakistan'ı bölgede eşsiz bir arabulucu haline getiriyor.
Anlaşmanın kapsamı tam olarak bilinmese de, görüşmelerin odak noktasının İran'ın nükleer programı, bölgesel milis güçlerine verdiği destek ve ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları olduğu tahmin ediliyor. Pakistan'ın bu alanlarda somut adımlar atılmasına aracılık edebileceği belirtiliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-İran barış anlaşması, sadece ikili ilişkileri değil, tüm Orta Doğu'yu etkileme potansiyeline sahip. İran'ın petrol ihracatı, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölge ülkeleriyle rekabeti, Yemen ve Suriye'deki vekalet savaşları, İsrail ile yaşanan gerginlik gibi pek çok konu bu anlaşmadan doğrudan etkilenecek. Pakistan'ın arabuluculuk başarısı, ülkenin bölgesel güç dengelerindeki konumunu da güçlendirebilir.
Küresel boyutta ise anlaşma, enerji piyasalarında istikrar sağlayabilir. İran yaptırımlarının hafifletilmesi, küresel petrol arzını artırarak fiyatları düşürebilir. Ayrıca Çin'in Kuşak ve Yol projesi kapsamında İran'la yaptığı anlaşmalar da bu süreçten etkilenebilir. Pakistan, Çin'in yakın müttefiki olarak Pekin'in çıkarlarını da gözettiği bir denge politikası izliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Orta Doğu politikaları açısından önemli bir fırsat penceresi açıyor. Pakistan ile yakın ilişkileri olan Türkiye, istikrarlı bir İran'ın hem enerji tedarikinde çeşitlilik sağlayacağı hem de bölgesel güvenlik risklerini azaltacağı bir ortamda kendi çıkarlarını ilerletebilir. Ayrıca Türkiye'nin Kafkasya ve Orta Asya'daki nüfuz mücadelesi, Pakistan'ın bölgesel arabulucu rolünü güçlendirmesiyle yeni bir boyut kazanabilir. Dolaylı olarak Türk dış politikasına da olumlu yansımaları olabilecek bu süreç, Ankara'nın Tahran ve Washington'la dengeli ilişkiler kurmasına katkı sağlayabilir.
