Özbekistan vatandaşları için Amerika Birleşik Devletleri, giderek daha cazip bir göç hedefi haline geliyor. Orta Asya ülkesi, düzensiz sınır geçişlerinden ikili eğitim ve iş anlaşmalarına uzanan bir dizi girişimle, ABD’ye yasal istihdam yolu oluşturmaya çalışıyor. Bu çabalar, Özbekistan’ın işsizlik ve düşük ücretlerle mücadele ederken, vatandaşlarına yurtdışında daha iyi fırsatlar sunma stratejisinin bir parçası.
Gelişmenin Arka Planı
Özbekistan, 2016’da eski cumhurbaşkanı İslam Kerimov’un ölümünden sonra Şevket Mirziyoyev liderliğinde ekonomik reformları hızlandırdı. Ancak ülke, nüfusun yaklaşık yarısını oluşturan 18-30 yaş arası gençler için yeterli iş yaratmakta zorlanıyor. Resmi işsizlik oranı %9 civarında olsa da, gerçek rakamların daha yüksek olduğu tahmin ediliyor. Bu durum, Özbekistan’ı vatandaşlarını yurtdışında çalışmaya teşvik etmeye yöneltti. Geleneksel olarak Rusya, Kazakistan ve Güney Kore gibi ülkeleri tercih eden Özbek işçiler, şimdi ABD’ye yöneliyor.
Özbekistan hükümeti, ABD ile işgücü anlaşmaları için lobi faaliyetleri yürütüyor. Özellikle yazılım geliştirme, mühendislik ve sağlık sektörlerinde uzmanlaşmış işçilerin ABD’ye gönderilmesi hedefleniyor. 2023’te imzalanan bir mutabakat zaptı kapsamında, Özbekistan ve ABD, mesleki eğitim programları ve iş fuarları düzenleyerek bu süreci destekliyor. Ayrıca, ABD’nin “J-1” kültürel değişim programı kapsamında Özbek öğrencilerin staj ve çalışma izni alması kolaylaştırılıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Özbekistan’ın ABD’ye yönelmesi, Orta Asya’daki jeopolitik dengeleri de etkiliyor. Rusya, geleneksel olarak Orta Asya işgücünün en büyük alıcısı konumunda. Ancak Ukrayna savaşı sonrası Rus ekonomisindeki belirsizlikler ve rubledeki dalgalanmalar, Özbek işçileri alternatif arayışına itiyor. ABD, bu boşluğu değerlendirerek bölgedeki nüfuzunu artırmayı hedefliyor. Öte yandan, Çin’in Orta Asya’ya yönelik yatırımları da işgücü hareketliliğini etkiliyor. Özbekistan’ın ABD ile yakınlaşması, Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi’ne alternatif bir perspektif sunuyor.
Küresel ölçekte, bu gelişme ABD’nin nitelikli göçmen işgücüne olan talebini yansıtıyor. Silikon Vadisi başta olmak üzere teknoloji şirketleri, yazılım mühendisliği ve BT alanında yetenekli işçiler için dünya genelinde tarama yapıyor. Özbekistan, eğitim sistemindeki STEM (bilim, teknoloji, mühendislik, matematik) ağırlıklı müfredatı sayesinde bu talebe cevap verebiliyor. Ancak, ABD’deki göç politikalarının sıkılaşması ve vize süreçlerindeki yavaşlık, Özbek vatandaşlarının düzensiz yollarla ABD’ye girmeye çalışmasına yol açıyor. 2023’te Meksika sınırında yakalanan Özbek vatandaşlarının sayısında artış kaydedildi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Özbekistan’ın ABD’ye işgücü gönderme girişimi, Türkiye’nin Orta Asya politikası açısından iki önemli sonuç doğurabilir. Birincisi, Türkiye benzer bir modeli uygulayarak Özbekistan başta olmak üzere Türk cumhuriyetlerinden nitelikli işgücü çekme stratejisini yeniden değerlendirmelidir. Türkiye’nin Almanya benzeri bir işgücü anlaşması modeli geliştirmesi, bölgedeki etkisini artırabilir. İkincisi, Özbek işçilerin ABD’ye yönelmesi, Türkiye’nin bu ülkelerle olan ticari ve kültürel bağlarını zayıflatma riski taşır. Türkiye, Özbekistan’la ikili anlaşmalar yaparak işgücü hareketliliğini kendi lehine çevirebilir. Ayrıca, Orta Asya’da artan ABD nüfuzu, Türkiye’nin bölgesel güç dengelerindeki konumunu etkileyebilir.
