İngiltere'nin Oxford kentindeki Pitt Rivers Müzesi, altı yıllık müzakerelerin ardından İngiliz sömürge yöneticileri tarafından toplanan insan kalıntılarını Hindistan'ın kuzeydoğusundaki Nagaland eyaletine iade etmeyi kabul etti. Müze, 19. yüzyılda bölgeden alınan ve aralarında kafatasları ile diğer kemik parçalarının bulunduğu kalıntıları geri gönderecek. Karar, Nagalandlı antropologlar ve topluluk liderleri tarafından sevinçle karşılandı; birçok kişi bunu sömürge dönemi adaletsizliklerinin düzeltilmesi yolunda önemli bir adım olarak nitelendirdi.
Altı Yıllık Mücadelenin Ardından Gelen Karar
Pitt Rivers Müzesi ile Nagaland yetkilileri arasındaki görüşmeler 2017 yılında başladı. Müzenin koleksiyonunda, 19. yüzyılda bölgeyi ziyaret eden İngiliz sömürge subayları ve antropologlar tarafından toplanan çok sayıda Naga kalıntısı bulunuyor. Bu kalıntılar arasında kafatasları, kemikler ve bazı kişisel eşyalar yer alıyor. Müze yönetimi, iade kararının etik sorumluluk ve toplulukların kültürel haklarına saygı çerçevesinde alındığını açıkladı.
Nagaland Üniversitesi'nden antropolog Dr. Dolly Kikon, kararı "tarihi bir an" olarak değerlendirdi ve "Atalarımızın ruhları nihayet eve dönüyor. Bu, sadece fiziksel bir iade değil, aynı zamanda manevi bir onarım" dedi. Kikon, sürecin başında müzenin koleksiyonundaki Naga kalıntılarının envanterini çıkarmak için uzun bir araştırma yürüttüklerini belirtti.
Nagaland Başbakanı Neiphiu Rio da konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "Sömürge döneminde yağmalanan atalarımızın kalıntılarına kavuşmak, halkımız için büyük bir onur ve teselli kaynağıdır. Bu iade, geçmişle yüzleşme ve geleceğe daha güçlü bakma adına önemli bir adımdır" ifadelerini kullandı.
Sömürge Mirası ve İade Tartışmaları
Pitt Rivers Müzesi, dünya genelinde sömürge döneminde toplanmış binlerce esere ev sahipliği yapıyor. Müze, son yıllarda artan baskılar ve akademik eleştiriler sonucunda koleksiyonundaki eserlerin kökenlerini araştırmaya ve iade taleplerini değerlendirmeye başladı. 2020'de müze, Nijerya'nın Benin City'sinden yağmalanan bronz eserleri iade etme sözü vermiş, ancak bu süreç henüz tamamlanmadı.
Naga kalıntılarının iadesi, Birleşik Krallık'taki müzelerin sömürge dönemi koleksiyonlarına yönelik artan küresel taleplerin bir parçası. Fransa, Almanya ve Hollanda gibi ülkeler de benzer iadeler gerçekleştirdi. Ancak Birleşik Krallık'ta yasal düzenlemeler, ulusal müzelerin koleksiyonlarından eser çıkarmasını kısıtlıyor; Pitt Rivers gibi üniversite müzeleri bu konuda daha esnek hareket edebiliyor.
Nagaland, Hindistan'ın kuzeydoğusunda Myanmar sınırında yer alan, çoğunlukla Naga halkının yaşadığı bir eyalet. Bölge, 19. yüzyılda İngiliz sömürge yönetimi tarafından ele geçirilmiş ve geleneksel Naga kültürüne ait birçok obje ve kalıntı Avrupa'ya taşınmıştı. Naga toplumu, atalarının kalıntılarının kutsal olduğuna inanıyor ve bu kalıntıların ait oldukları topraklarda defnedilmesi gerektiğini savunuyor.
İade Süreci ve Sonraki Adımlar
İade kararının ardından, kalıntıların Nagaland'a nakli için bir takvim belirlenecek. Müze yetkilileri, kalıntıların paketlenmesi ve taşınması sırasında geleneksel ve bilimsel prosedürlere uyulacağını belirtti. Nagaland hükümeti, kalıntıların teslim alınması ve uygun bir şekilde defnedilmesi için özel bir komite oluşturacak.
Antropologlar, bu iadenin diğer sömürge dönemi koleksiyonları için de emsal teşkil edebileceğini düşünüyor. Dr. Kikon, "Bu karar, diğer müzelerin de benzer talepleri ciddiye alması için bir çağrıdır. Sömürgecilik sadece toprakları değil, insanların ruhunu da işgal etti. Şimdi bu ruhları geri getiriyoruz" dedi.
Nagaland halkı, iade kararını geleneksel danslar ve şarkılarla kutladı. Birçok köyde özel törenler düzenlendi. Yerel halk, "Atalarımız geri dönüyor" diyerek sevinçlerini dile getirdi. Bu gelişme, Hindistan'ın kuzeydoğusundaki diğer etnik gruplar için de umut verici bir örnek olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Oxford'daki Pitt Rivers Müzesi'nin Naga kalıntılarını iade etme kararı, sömürge dönemi eserlerinin geri verilmesi yönündeki küresel hareketin bir parçası olarak Türkiye'yi de yakından ilgilendiriyor. Türkiye, yıllardır Anadolu'dan kaçırılan tarihi eserlerin iadesi için yoğun diplomatik ve hukuki mücadele yürütüyor. Bu karar, Türkiye'nin British Museum gibi kurumlardan eser iadesi taleplerine uluslararası kamuoyunda artan desteği güçlendirebilir. Ayrıca, kültürel mirasın iadesi konusundaki bu tür adımlar, Türkiye'nin çok taraflı platformlarda yürüttüğü kültürel diplomasiye olumlu katkı sağlayabilir.
